balochistan_history5

بلوچستانءِ تاریخ
نبیسؤک: میرگل خان نصیر
مترجم: ناصر محتشمی

مھراب خانءِ بیرانی

مھراب خاں ٹپی ھالتءِ تھا تا سے روچ زندگ بوت ـ وتی قبایلءِ سردارانی لؤٹاینت اَنت و وصیتی کت کہ آییءِ دویں مردیں زھگ، میراحمدخان و میرعبداللہ کسان اَنت، پہ اے ھاترا کلاتءِ ھکومتیءَ آیانی دستا مہ دئیت کہ ھنو اے عمرا نہ اَنت کہ راجءِ بارا گؤں وتی کؤپگاں بزوراَنت، و آییءَ واھش زاھر کت کہ کلاتءِ ھکومتی آییءِ برازاتکءَ میرسمندرءَ دئیگ ببیت ـ میرسمندر میرکمبرءِ مستریں بچ اَت ـ
سے رؤچا رند میرمھراب خان ساہ دات و آییءِ لاش کلاتءَ آرگ و کل کنگ بوت ـ

میرسمندرخان

میرمھراب خانءَ دو مردیں چک ھست اَت ـ میراحمدخان و میرعبداللہ خان ھر دو کسان اِتنت ـ ھمے ھاترا میرمھراب خان وھدیکہ مرکی اَت، وصیتی کت کہ آییءِ مرکا رند کلاتءِ خان میرسمندرخان ببیت ـ بلوچ قبایلاں آییءِ واھش پورہ کت، 1697 ءَ میرمھراب خان بیران بوت، آیاں میرسمندرءَ، خانءِ کلات کت ـ
میرسمندرخان، میرمھراب خانءِ کستریں برات و میرکمبرءِ چک اَت ـ سکیں دست و دل پچ و بھادر و شریف ایں انسانے اَت ـ تا رؤچ مرؤچی بلوچاں آییءَ سخی سمندر یاد کنگااَنت، و آییءِ سرا مزنیں عقیدہ اے ھست اِش، و زیارت کنؤکاں آییءِ گنبد و مزارءِ سرا بیرک و جنڈی ایر کن اَنت ـ

داؤد محمد و نورمحمد کلوڑءِ تچگ چہ کلاتءَ

داؤد محمد و نورمحمد کلوڑ چکوءِ جنگا دزگیر کنگ و کلاتءَ آرگ بوت اَنت ـ شاہ زادہ معزالدین چہ میرمھراب خانءِ مرکءَ و داؤدمحمد و نورمحمد کلوڑءِ دزگیریءَ سرپداَت ـ داؤد محمد و نورمحمد کلوڑ کہ میرسمندرءِ زندانا اِتنت، یک رؤچے چہ زندانءَ تتک اَنت ـ چہ اِش کہ راہءَ نابلد اِتنت، بازیں رؤچے کؤھانی تھا سرگردان بوت اَنت ـ ترّان و ترّان سراِش جوھان کپت ـ میرسمندرءِ مردمان پہ آیانی شؤھاز کنگا دگہ نمیگان شتگ اِتنت ـ خیار لھڑی داؤد محمد و نورمحمد کلوڑءَ ماں جؤھان کہ دیست و زانتی کہ میرسمندر مردماں کہ پہ آیانی پدا گردگااَنت، آییءَ میرسمندر ھال دات ـ پدا ھر دؤیں برات دزگیر کنگ و کلاتءَ برَگ بوت اَنت ـ اے رندا میرسمندرخان آیانی کشگءِ ھکم دات ـ بلے آخوند محمد صالح میرصاحبءِ کرّا شت و گشتی، زندانیانی کشگ، بادشاھانی کار نہ اِنت، و اگر اِشاں کشگ ببنت، بلوچانی ھکومت بدنام بیت ـ پہ دؤیں کلوڑ براتانی نجات دیگا آخوندءَ وتی سرءِ پاگ چست کت و آیانی سرا دات ـ میرسمندر پہ آخوند محمد صالحءِ اھترامءَ کلوڑانی کشگءِ ھکم پچ ترّاینت ـ دؤیں کلوڑ براتان چہ میرسمندرخان پھلی لؤٹ اِت و سؤگنداِش وارت کہ چدو باد خان کلاتءِ ھکومتءِ فرمانءَ منّ اَنت و ھر سال چل ھزار روپیہ آییءَ مالیات دینت ـ

کراچیءِ بخشگ پہ میرسمندرخان

چنت رؤچءَ رند میرسمندرخان کلؤڑ براتانءَ ملتان بُرت و شھزادہ معزالدینءِ دیما پیش کت اَنت ـ شاہ زادہ معزالدین چہ میرسمندرخانءِ مردانگی و وپاداریءَ باز وش بوت ـ آییءَ میرسمندرخانءِ سپارش گؤں شھنشاہ اُورنگ زیب عالمگیر کت و پہ داؤد محمد و نورمحمد کلوڑ ھم ماپی لؤٹ اِت ـ ھندوستانءِ بادشاہ اورنگ زیب علمگیرءَ باز میرسمندرخانءِ تاریپ و توسیپ کت و پہ شاہ زادہ معزالدین نبشتی کہ میرسمندرخانءَ سدھزار روپیہ داد بدئے ـ و ابید چہ سدھزار روپیہءَ، کراچیءِ بندنءِ ھکم نبیسگ بوت کہ چہ کلوڑاں پچ گرگ و میرمھراب خانءِ ھؤں بھا میرسمندرءَ دَئیگ ببیت ـ پہ کلوڑانی بخشگءَ اے شرط ایر کنگ بوت و نبیسگ بوت کہ وتی منتگیں کؤل و کرارءِ سرا خان بلوچءِ وپادار ببنت ـ

میرسمندرخانءِ سخاوت

کسہ کن اَنت کہ شاہ زادہ معزالدین ھندوستانءِ شھنشاہءِ ھکمءَ سدھزار روپیہ میرسمندرءَ دات، بلے میرسمندر ھما رؤچ اے زرّا گؤں وتی سردار و لشکرا بھر کنت ـ شاہ زادہ معزالدین اے ھالتءَ کہ گندیت، دگہ سدھزار روپیہ آخوند محمدصالحءِ دستءَ دات کہ (میرسمندرخان وتی زمانگءِ خاتم اِں)، اے زرّا بزور و پہ راہءِ ھرجءَ بدار، بلے میرسمندر اے زرّا ھم بھر و بانگ کت ـ چہ آخوند محمدصالحءِ بازیں منت و زاریءَ یک کمے پہ وتی زرت و آ دگہ زرانی گؤں وتی ھمراھاں بھر و بانگ کت اِنت ـ

ایرانیانی اُرؤش بلوچستانءِ سرا

ایرانءِ شاہ اَنگت وتی اَھدگیں ناھؤدگیں پگرے تھا اَت کہ بلکیں مستنگ، کلات، درّہ بؤلاں تا کچی اے درستیں دمگاں اَنگت آییءِ بادشاھیءِ اِنت ـ گؤں اے باطل ایں پگرا ایرانءِ شاہءَ سال 1698 ءَ یکے چہ وتی ھؤن واریں لشکراں گؤں طھماسب بیگءِ سرلشکریءَ پہ اے دمگءِ گرگا راہ دات ـ
میرسمندرخان اَنگت ملتان اَت کہ طھماسب بیگءِ حملہءِ ھال آییءَ رس اِت ـ میرسمندرخان، شاہ زادہ معزالدینءَ رکست کت و شپ جاہ و رؤچ جاہ وتی ماں کڈ و مستنگ رسینت ـ چنت رؤچءِ تھا سی ھزار سلاھبند و جنگجویں بلوچ مُچ بوت اَنت ـ طھماسب بیگ چاغی، نوشکی و گرداب و لھتے دگہ دمگ تاراج کتگ اَت، و ھنچؤ پُلان و دیم پہ کانکءِ دمگءَ پیداگ اَت ـ میرسمندرخان کُڈ و مستنگءَ گؤازینت سریاب مستنگءِ دمگا طھماسب بیگءِ بھادر و ھؤن واریں لشکرءِ گوں دیم پہ دیم بوت ـ اولی سے ایں رؤچاں، لاش لاشءِ سرا کپت ـ چارمی رؤچءَ کہ جنگ ھما ڈؤلا سھراَت، خانءِ چم پہ ایرانی سپھسالار طھماسب بیگءَ کپت اَنت ـ میرسمندرخان گؤں وتی اسپءَ چہ ایرانءِ لشکرءِ دلا گؤست و تواری جت ایرانی واکمند و زرہ پؤشیں سپھسالارءَ و ھما ڈؤل ھکلی کت اَسپءَ، و ھما ڈؤل کہ اَسپ دؤیں پادانی سرا اؤشتاتگ اَت، اُرؤشی برت طھماسب بیگءِ سرا ـ سپھسالار اَنگت وتی گؤم راست نکتگ اَت کہ میرسمندرخان وتی زھما آییءِ سرا ایر آرت، طھماسب بیگءِ گردن چہ سرا جتا بوت و زمینءِ سرا کپت ـ طماسب بیگءِ جسد اَنگت چہ اَسپءِ سرا نکپتگ اَت کہ آییءِ ایرانی لشکر شنگ شنگ و وتسر بوت و ھر یکے یک نیمگے تتک ـ بلوچاں تا دور آیانی پدا کپت اَنت ـ اے جنگا ایرانیان مزنین پرؤشے وارت، رند چہ اِشی پدا ھبجر بلوچستانءِ گرگءِ نیّت اَش نہ کت ـ اے جنگا بلوچانا بازیں سلاہ، گدان و اَسپے چہ ایرانیانی لشکرا دستءَ کپت ـ

سالے دوسد ھزار روپیہ حقوق چہ ھندوستانءِ بادشاہءِ نیمگا

میرسمندرخان ایرانی لشکرءِ پرؤش دیگءِ ھالءَ پہ شاہ زادہ معزالدین نبشت و راہ دات ـ شاہ زادہ معزالدینءِ نیمگءَ ھال پہ ھندوستانءِ بادشاہءَ سر بوت ـ اورنگ زیب چہ اے ھالءَ بے ھد وشھال بوت، و فرمانی دات کہ سالے دوسدھزار روپیہ حقوق چہ ھزانہءَ میرسمندرخانءَ دیگ ببیت ـ

میرقلندرءِ زرمبش

میرسمندرخانءِ کستریں برات میرقلندرخان یک کارےءِ سرا چہ خان صاحبءَ ناراز بیت و مستنگ رؤت و چہ مستنگ لھتے شِرّ و ناشریں مردم گؤں وت ترّاینیت و کلاتءَ دُزی و ڈنگیءَ بنگیج کنت ـ آسرءَ میرسمندرخان چہ میرقلندرخانءِ بدین کاران مجبور بیت و پہ آییءِ جنگا لانچیت ـ دؤیں براتاں وت ماں وت مڑاِتنت و آسرءَ میرقلندرخان میرسمندرخانءِ دستءَ کشگ بیت و آییءِ ھمراھاں گرگ و سزا دیگ بنت ـ

بوری(لورالائی) و ژوبءِ سرا اُرؤش کنگ

میرسمندرخان بازیں رندا ژؤب و تل چوٹالیءِ سرا حملہ کت ـ اے اُرؤشاں ابید چہ مالواریءَ دگہ ھچ نبوتگ اَنت ـ باز رندا خان صاحب گؤں وتی قبایلی لشکرءَ اے دمگانءَ تارج کت و پُل اِتنت ـ بلوچانی لاپ و رؤزگار ھمے پیم گؤست ـ وھدیکہ آیانی تؤشگ ھلاس بوتنت، پدا میرسمندرخانءِ کرّا شتنت و آیی اِش زُرت دگہ نیمگے حملہ اِش کت و پہ چنت ماہءَ وتی تؤشگ اِش جم کت و آرت ـ اِشاں کہ ھلاس بوت اَنت پدا ھمے کاراِش کت ـ

بیرانی (وفات)

میرسمندرخان 1714 میلادیءِ سالءَ کلاتءَ بیراں بوتگ ـ آیی کساس ھژدہ سال ھکومتی کت و اے مدتءَ وتی واک و وسی باز کت کہ مھلوکءَ وشھال بکنت ـ میرسمندرخان سکین سخی و وتی زمانگءِ خاتم مشھور اَت ـ راجءِ تھا باز اِزات و اِھترامی ھست اَت، پہ اے ھاترا کہ سکین ھداترس و راست گُشیں مردے اَت ـ تا اے جاہءَ کہ بازیں مردمے آییءَ اولیا اللہ زانت ـ مروچی آییءِ کبر زیارتے بوتگ، اے گپ وت اے چیزءِ درانگاز کنؤک اِنت کہ آییءَ چینچو دلانی تھا جاگاہ بوتگ ـ

دؤمی میراحمدخان

میرمھراب خانءَ دؤ مردین چک ھست اَت ـ یکےءِ نام میراحمدخان و آ دگرءِ نام میرعبداللہ خان اَت ـ میرعبداللہ خان آییءِ مستریں بچ اَت ـ وھدیکہ میرمھراب خان 1697 ءَ کلوڑانی جنگا کرخ و چکوءِ دمگا کشگ بوت، آییءِ بچ میراحمدخان کسان اَت ـ پہ ھمے ھاترا پہ میرمھراب خانءِ آھری واھشءِ پورہ کنگ میرسمندرخان پہ خانیءَ گچین کنگ بوت ـ راستے کہ میرسمندرخان تھتءِ سرا نشتگ اَت، بلے آیی میراحمدخانءَ تھتءِ اصلی واھند زانت ـ پہ آییءِ رؤدینگا باز ھیالداری کت ـ ھمے ڈؤل پیش روان اَت کہ میرسمندرخان سال 1714 ءَ بیران بوت ـ رند چہ آیی بلوچاں تپاک بوت اَنت و میراحمدخان اِش وتی خان کلات گچیں کت ـ

دؤمی میراحمدخان سست دلیں مردے اَت ـ میرسمندرخان آییءَ پہ نازگلی رؤدینتگ اَت، عیاشی و راحت طلبی آییءِ وجودءِ تھا ردوم کتگ اَت و چہ ھما ھُردیءَ گؤں وتی کستریں براتا ھُؤر و تؤر بوتے نہ کت و چہ آییءِ ترس اِت ـ پہ ھم اِش آیی کؤشش کت کہ ھر ڈؤل وتارا چہ آیی گستاہ بداریت ـ وھدیکہ خآن کلات بوت، میرعبداللہ خان کہ آییءِ کستریں برات اَت شالکؤٹ ( کویٹہ)ءِ ھاکمی کت و چہ وتی دور داشت ـ

میرعبداللہ خانءِ شورش (بغاوت)

میراحمدخان باز ھرابیں کارے کت کہ شالکؤٹءِ ھاکمی دات میرعبداللہ خانءِ دستا ـ آیی میرعبداللہ خانءَ چہ کلاتءَ دور داشت کہ وت عیش و نؤش بکنت ـ بلے میرعبداللہ خان چہ آییءِ کار و کردءَ سرپداَت، نہ اِشتی کہ آرام بنندیت ـ آیی کؤشش کت کہ آییءَ پہ عیش و نؤشیں زندگیءَ میلیت ـ میرعبداللہ خان وت باز کار و زھمت کشیں ورنایے اَت ـ میراحمدخانءِ زندگیءِ وڑ و پیم آییءَ دؤست نبوت، و ھر وھد ودار کنگا اَت کہ آییءَ مؤہ برسیت، تا میراحمدخانءَ پرؤش بدات، و آسرا اے وھد ھم رس اِت، کہ میراحمدخان چہ وتی کؤتاہ اندیشی و بزدلیاں وتی زریں وھد پچ گراینت ـ
وھدیکہ میرعبداللہ خان کویٹہءَ سر بوت، کؤششی کت کہ ساراونءِ درستیں سردارانءَ وتی نیمگا بہ کشیت ـ اولی کس میرفیرؤزخان رئیسانی چہ جمالزھی ٹکااَت کہ گؤں میرعبداللہ ھمراہ بوت ـ میرعبداللہءِ گپ سادہ و گؤں جؤش جزبہ اَت ـ آیی گؤں فیروزخان رئیسانی کہ چہ جمالزھی ٹکااَت و آ دگہ سرداراں گشت، راستے کہ میرعبداللہ خان منی مستریں برات اِنت و ھمائی شمارا سردار کتگ، گڈا پہ ھم اِش شمئے فرض بیت کہ آییءِ ھبرا بزوراِت ـ بلے گندگ بیت کہ آییءِ سکیں راحت طلب، عیاش، کمزؤر و بزدلیں مردمے ـ چہ راستیں گپانی گشگءَ ترسیت و اے واک آییءَ نیست اِنت کہ زالمءَ میاری بکنت و گریبءِ ھکا بگرایت ـ کؤتاہ فکر و پرامؤش کاریں مردمے ـ ھکومتءِ شیرازہ ھُرتکگ، و اگر چدو گیش ھکومتی آییءِ دستءَ ببیت، درستیں مُلک ویران بیت ـ و آ درستیں ڈیھہ و دمگاں کہ مئے پت و پیرؤکاں پہ آیانی گرگا ھؤں داتگ و گؤں زھمءِ زؤرا گپتگ اَنت، یک یک چہ دستءَ درکپگااَنت ـ اے مُلک کہ بھادریں بلوچاں وتی ڈیھہ کتگ، اے ھکومتءَ کہ بلوچاں گؤں وتی سھریں ھونان مینتگ، زوال و برباد بئیگا اِنت ـ پہ ھم اِش من لؤٹاں اے ھکومتءَ بپھریزاں و وتی راجءِ توارا بشکنان و بلوچانءَ واک و مزنی اے واھند بکنان ـ
میرعبداللہءِ جادوگریءَ نہ تھنا پہ میرفیروزخان بلکے پہ دگہ بازیں سرداراں ھم اثر کت ـ تا ھمے ھدا کہ چنت رؤچءَ رند میرعسی خان رستم زئی ھم گؤں وتی قبیلہءَ گؤں میرعبداللہ خان ھؤر بوت ـ اے وھدا رئیسانی قبیلہءِ سردار میرعمر، میرجمالءِ بچ اَت ـ آیی ھم گوں میرعبداللہ خان بست و آسرا شوراِش کت کہ چہ کچی کہ پچترّاِت اَنت لشکرے چہ شالکوٹ جم بکن اَنت و مستنگ و کلاتءِ سرا اُروش بکن اَنت ـ

میراحمدخان چہ اے درستیں پندل و ھالاں ناسھی و گوں وتی عیش و نوشءَ دلگوش اَت ـ گڈا وھدیکہ میرفیروزخان، میرعسی خان و میرعمر رئیسانی چہ کچی پَچترّاِتگ اِتنت و گوں وتی ھاسیں مردماں، میرعبداللہ خانءِ گورا شالکوٹ شت اَنت، و وتی قبایلی لشکرءِ مچ کنگءِ چن و لانچءَ لگ اِتنت ـ ھمے وھدا میراحمدخان و آییءِ ھمراھانی چماں پچ بوت اَنت و چہ میرعبداللہ خانءِ چن و لانچءَ ھم سھی بوت اَنت ـ آخوند محمدصالح کہ میراحمدخانءِ خاصین مشاوراَت، سھی بوت کہ پہ میراحمدخانءِ جنگا، میرعبداللہ خان جنگے چن و لانچءَ کنگااِنت ـ پہ ھم اِش دست و پادی کت و میرعبداللہ خانءَ گیشتر پہ لشکرءِ مچ کنگا موھی ندات، و میراحمدخانءَ ڈاھی دات کہ وتا پہ جنگا تیار کن ـ گڈا میراحمدخان سک زوت چہ سراوان و جھلاوان ھپت سد بورسوار جم کت و پہ میرعبداللہ خانءِ جنگا دیما کنزاِت ـ وھدیکہ میراحمدخان مستنگءِ دمگا رس اِت، میرعبداللہ خانءَ ابید چہ وتی لشکرءَ پنجاہ بورسوار چہ رئیسانیاں ھم گون اَت ـ میرعبداللہ خان آیانءَ زرت و جنگا گلایش بوت ـ

مستنگءِ دمگا یک جاھے کویٹہءِ نیمگا دویں براتاں دیم پہ دیم بوت اَنت ـ میرعبداللہ خان سکیں بھادر و زھم جنے اَت ـ جنگءِ وھدا ھچ کس آییءِ دیما اوشتات نہ کت ـ ھر نیمگا کہ دیمے کت، آیانی چاک چاک کت اَنت ـ میرداد شاھیزھی مینگل ھم یک سکین زھم جن و آزمودہ ایں مردے اَت، چنت جنگا کہ گوں میرسمندرخان ھمراہ بوتگ، مزنیں نامے پہ وتی کٹتگ ـ اے جنگا میرداد گوں میراحمدخان بستگ اَت ـ وھدیکہ میرداد دیست کہ ھچ کس میرعبداللہ خانءِ زھمانی زرابءِ دیما تاگت آرت نہ کنت، و لشکر پہ سر وت تچگا اِں، ھکلی کت اَسپءَ و میرعبداللہ خانءِ دیما اوشتات، میرعبداللہ خان ھم پلنگءِ وڑا گوں آیی دیم پہ دیم بوت ـ بلے میرداد ھم نامداریں زھم جن و آزمودہ ایں مردے اَت، آییءَ وتی سر چہ میرعبداللہ خانءِ زھمءَ دوزاِت و چرّی دات ـ میرعبداللہ خان وتا تیار نہ کتگ اَت کہ آیی چنت رندا پشت ماں پشت میرعبداللہ خانءِ سرا جت، میرعبداللہ خانءِ دیم و باسک ٹپی بوت اَنت ـ بلے پدا ھم میرعبداللہ خان وتی ھیال یک گور کت و ایری دات زھمءَ میردادءِ سرا ـ میرداد سپرے وتی دیمپاں کتگ اَت، بلے میرعبداللہ خانءِ زھم ھنچو پُرزورات کہ چہ میردادءِ سپرءَ گوست و آییءِ سرءَ لگ اِت ـ میرداد اَنگت چہ اَپسءَ جھل نہ کپتگ اَت کہ میرعبداللہ خان چنت دگہ زھم آییءِ سرا جت ـ میرداد شاھیزھی مینگل لیٹ وران اَت کہ میراحمدخان تتک ـ آییءِ لشکر یک و یک بوت ـ میرعبداللہ خان وتی پشت کپتگیں لشکرءَ زرت و مستنگءَ گپتی ـ

سست دلیں میراحمدخان آخوند صالح محمد و چنت دگہ سردارءَ نپر کت و گشت اَنتی بہ رواِت میرعبداللہ خانءَ بہ گش اِت کہ من گوں تو سھل و تران کنان، و گشت اَنتی اگر میرعبداللہ خانءَ ڈک گپت، آییءِ ڈکا بمنّ اِت ـ میرعبداللہ خان گوں مستنگءِ درستیں دمگانی گرگا گوں وتی براتءَ سھل کت ـ آخوند صالح محمد سردار میراحمدخانءَ زرت و خان کلاتءِ سلاماں، کلاتءَ شت ـ میراحمدخان چہ خانءَ پھلی لوٹ اِت و پہ چنت روچا میری کلاتءِ چیرا، آخوند صالح محمدءِ لوگا جل اِتی ـ

میراحمدخانءِ کشگ، سال 1716 ( دلگوش کنگ لوٹیت)

چہ میرعبداللہ خانءِ سُُھلءَ بازیں روچے نہ گوستگ اَت کہ میراحمدخان نادراہ بوت ـ بلوچی دود و ربیدگانی برابرا گورانڈے کشت اِش و آیی اِش پوست کت ـ میرعبداللہ خان سوب چست کت، بھانہ پرساں کلاتءَ شت و زھم کش اِت و آییءِ کار گیشینت ـ
دومی میراحمدخانءَ کمتر چہ دو سالءَ ھکومتی کت ـ 1714ءَ بنگیج بوت و 1716 ءِ اولا میرعبداللہ خانءِ دستا کشگ بوت -