Home | تاریخ | نبشتانک | مقالات فارسی | English | حقوق بشر | آزمانک, داستان | شاعرانی دیوان | عکس | زنان و کودکان | زبان و کتاب | اجتماعی، فرھنگ

بلوچستانءِ تاریح
نبیسوک: میرگل خان نصیر
رجانکار: ناصر محتشمی

سومی بھر
بلوچی ھکومتءِ بنگیج

(10) میرعبداللہ خان

میرعبداللہ خان سال 1716 ءَ دومی میراحمدخانءَ کلاتءِ تھا کشت و کلاتءِ تھت گپت ـ آخوند محمد صالح وزیر و آ دگہ سرداراں کہ کلاتءَ نشتگ اِتنت، میرعبداللہ خان اِش منّ اِت و اے دگہ سھبءَ کلاتءِ تھا یگجاہ بوت اَنت و آیی اِش وتی خان کلات کت ـ

میرعبداللہ خان سکین پھلوان و بھادریں ورناے اَت ـ شکل و دروشمءَ اولی میراحمدخانءِ ھم چھرہ اَت ـ وش کول، زھم جن و بھادر، ھر مصیبت و مشکلانی دیما اوشتات و پہ ھژاری گیش و گیواری کت اَنت ـ مزنیں جیڑہ یانی دیما اوشتات و تا آھری نپسءَ جنگءِ کت ـ پَشت کنزگ و تچگ مزنیں تژن و ّپیگورے اَت پہ آیی ـ ھمے ھاترا میرعبداللہ خان زندگیءِ تھا یک برے ھم پروش نہ وارت ـ توری اگر کلوڑانی جنگا کشگ بوت، بلے آییءِ لشکر سوبین بوت ـ

میرعبداللہ خان کساس پانزدہ سال کلاتءَ ھکومتی کت، بلے گش اَنت کہ اے دوراں گیش چہ پنچ سالءَ کلاتءِ تھا نہ نشتگ ـ کِرّ و گورے دمگانی جنگ و پُلگ آییءِ دلچسپیں کار و بار بوتگ ـ کچی تا ڈیرہ جات وبوریءِ سیمسراں، ژوب، چمن، قندھار، خاران، چاغی، شوراوک تا رودبار ھیلمند و مکران یا بندرعباس، چہ میرعبداللہ خان بلوچءِ شھسواریں لشکرءِ دیما پشت نہ کپتگ اَنت ـ میرعبداللہ خان پنچ ھزار نپری لشکرے پہ مالواری و تارجگریءِ ھاترا ٹھینتگ اَت، میرعبداللہ خان گوں اے سوارانی ھمراھیءَ ھر نیمگے کہ شت، گوں کامیابی پچ ترّاِت ـ
میرعبداللہ خانءِ بھادری و بامردیءِ کسہ تا ھنو مھلوکءِ زبانءِ سرا اِنت ـ کچی و سندءِ تھا، شکاری مرگءِ نامءَ مشھور ات ـ بلوچ شاعراں آییءَ "قھارخان" گشت ـ مھلوک تا مروچی آییءَ"قھارخانءِ" نامءَ یادءِ کن اَنت ـ چوش کہ کسہ و شعر بیان کن اَنت، زانگ بیت کہ آ زمانگءِ مردمانی تھا مزنیں ترس و بیمے بوتگ ـ لھتے تاریخ نبیس نبشتگ کہ بوری و ژوبءِ دمگاں ماتاں وتی چکانءَ عبداللہ خانءِ نامءَ ترسینتگ و وشان کتگ ـ
میرعبداللہ خان محمود غزنویءِ وڑا دمگ پہ دمگ گپت و آیانی مال و زرانی پچ گپت و کلاتءَ آرت ـ انگریز تاریخ نبیساں آییءَ عبداللہ خان فاتخ “THE CONQUEROR” نبشتگ ـ میرعبداللہ خان پکا " کوھی عقاب" و "قھارخان" اَت ـ آییءِ دید تیز و ارادہ و واکی چو کہ پولاتءَ اَت ـ ابید چہ اے درستیں شرّیاں میرعبداللہ خان بلوچی زبانءِ مزنیں شاعرے اَت ـ انگت تا مروچی آییءِ شاعری زبانانی سرا اِنت ـ جنگی میدان، گردش و شکار و زیبناکیں دمگاں شریں اثرے آییءِ دلا ایر کت ـ چہ اے اثراں آیی وتی شعرانی تھا باز شیرکنین بلوچی گال کار بستگ ـ میرعبداللہ خان پکایں بلوچے اَت، اے شعر آییءِ وصف جامع بوت نہ کنت ـ

یک عرب نسلیں بلوچے صاحب سیف و قلم
زحم جنیں مردے مروچی شاعرے گوھر رقم "نصیر"
بزاں آیی یک عرب نسلیں بلوچے اَت ـ زھم و کلمءِ واجھہ اَت ـ مروچی اگر زھم جنین بامردے اَت، باندا یک گوھر گواریں شاعرے اَت ـ میرعبداللہ خان اے شعرے بلوچ بامرد اَت ـ آیی اگر یک روچے زھم جنی و بھادریءَ دلگوش اَت، اے دگہ روچا، ملگزار و سرسبزیں و آبادیں دمگاں و گٹ و گرانی تھا شکار کنگا دلگوش اَت و گالانی رد و بند و شعر کت ـ میرعبداللہ خان" کوھی عقابے اَت" بلے آییءِ دلءِ کنڈا ھنچوشیں مارشتے ھست اَت کہ آ مارشتءَ آیی نہ اِشت کہ چہ میانہ ایں ھدا پہ ھژم و زھر گرگءَ نہ اِشت ـ

کلوڑانی سرا لشکر کشی

داودمحمد کلوڑ و نورمحمدکلوڑ میرسمندرخانءِ زمانگا عھد کتگ اَت کہ سالے چل ھزار روپیہ خان کلاتءَ مالیات بہ دینت ـ دومی میراحمد خانءِ زمانگا اے زرّءِ دیگ اِش بند کت ـ وھدیکہ میرعبداللہ خان خان کلات بوت گڑا اے زرءِ لوٹ اِت، بلے کلوڑ براتاں مالیات دیگا انکار کت ـ میرعبداللہ خان وتا تیار کتگ اَت کہ کچیءِ سرا اروش بہ کنت ـ وھدیکہ چہ نورمحمد کلوڑءِ دپا اِشکتی کہ مالیات نہ دات، زُرتی وتی قبایلءَ و کچیءِ سرا اروشی کت ـ نورمحمد کلوڑ یک دمانے ھم گوں آیی دیم پہ دیم نہ بوت و سندءِ نیمگا تتک ـ میرعبداللہ خان آساں آساں گوں وتی لشکرا کچیءَ مان بوت ـ باگ نامیں جاھے جل اِت و کچیءِ تاراجءَ لگ اِت ـ ڈھاڈر، سنی، شورن، گاجان و گنداوہءِ اِش لوٹ اِت ـ کلوڑانی ھکومتءِ نمایندہ گنداوہءَ نشتگ اَت، بلے آیی ھچ پیمیں چست و ایرے گوں میرعبداللہ خان نہ کت ـ

ڈیرہ جاتءِ سرا اروش(اڑند و دجل)

میرعبداللہ خان چنت ماہءَ کچی پُلگ و تارج کنگا لگ اِت ـ ھمے دورانءَ ڈیرہ غازیخانءِ والیءِ یک سیادے چہ آیی دلگراں بوت و میرعبداللہ خانءِ کِرّا کچی آتک و چہ خان صاحبءَ کمکی لوٹ اِت کہ وتی ھکا چہ ڈیرہ خانءِ والی بگرایت ـ میرعبداللہ خان ھم چہ کچیءِ جَنگ و پُلگا دم بُرتگ اَت و پہ نوکین شکارے پگر کنگا اَت کہ اِشی دستی کپت ـ میرعبداللہ خانءَ آییءَ کول دات کہ کمکی بہ کنت و وتی لشکرءِ یکجاہ کنگا لگ اِت کہ کچیءِ جنگا شتگ و یک و یک اَت ـ لشکری یکجاہ کت و ڈیرہ غازیخانءِ سرا اروشی کت ـ مول و مراد چہ اے اروشءَ یک گریبےءِ ھکءِ گرگ اَت بلے بلوچانءَ شریں وھدے پہ پُل و پانچءَ رس اِت ـ
ڈیرہ جاتءِ والی گوں میرعبداللہ خان دیم پہ دیم بوت بلے نتوانتی گیشتر بلوچانی لشکرءِ دیما بہ داریت، پروشی وارت و جھہ اِت ـ میرعبداللہ خان درستیں شھرءَ گپت و تاراج کت ـ گش اَنت کہ چہ اے اروشءَ میرعبداللہ خانءِ لشکرا مزنیں مالے رس اِت ـ
میرعبداللہ خان شھرا چہ ڈن خیمہ جت و کساس یک ماھے ھمودا داشتی ـ توری آییءِ مراد اِشی اَت کہ یک مدتے ماں ڈیرہ غازیخان بہ جلّیت ـ بلے سرداراں گیشتر دارگا سلاہ نہ زانت ـ یک روچے مچ بوت اَنت و مشورت اِش کت کہ کلوڑاں ماں کچی مئے دشمن اَنت و گرمیءِ موسم بنگیج بوگا اِنت، چوش مہ بیت کہ کلوڑاں ماں کچی جم ببنت و مئے راہءِ دیما بہ گراَنت و آپءِ بندگاھانءَ تباہ بہ کن اَنت و اگر اے ڈول ببیت شمئے درستیں لشکر پیش چہ اِش کہ مولہ و بولاں بہ رسیت چہ تنا ھلاک بیت ـ آیاں میرعبداللہ خانءَ گشت کہ نندگ و چہ دشمنءَ دلجم بئیگ ھژاریں مردمانی کار نہ اِنت، و آیاں میرعبداللہ خانءَ گشت کہ روگءِ بندوبستءَ بکن، بلے مورے آییءِ گوشءَ ھم نہ وارت ـ آسرا یک روچے سھبءَ زوت سرداراں خانءِ گدانءِ میھانءَ گوتک و گدان اِش دور دات ـ میرعبداللہ خان پہ ھیرانی چست بوت و جستی کت، سرداراں خانءَ گشت اگر ھنو چست نہ بے و گوں ما رھادگ نہ گرءِ گڈا دست و پادان اِت بنداں و بلوچستانءَ براِں ـ آسرا میرعبداللہ خان آیانی ھبرا زرت و پدا واتر بوت، بلے کلوڑاں کچیءَ شنگ و شانگ بوتگ اِتنت، دھگانان زمینانءَ ویل کتگ اَت، مُلک ویران و برباد اَت ـ

مکرانءِ سرا اُروش

چنت مدتءَ کلاتءَ نشت و پدا میرعبداللہ خان مکرانءِ سرا اُروش کنگءِ بندوبستءَ بنگیج کت ـ مزنیں لشکرے جاڑی کت و زمستانءِ اول سرا چہ سوراپءِ پنجگور راہءَ مکرانءِ سرا اُروشی کت ـ پنجگورءِ ھاکمءَ بندوبست کتگ اَت بلے میرعبداللہ خانءِ دیما اوشتاتی نہ کت و آسرا تسلیم بوت ـ چہ مکرانءِ اُروشءَ میرعبداللہ خانءِ مراد مُلک گری نہ اَت ـ آیی بس لوٹ اِت کہ مال بہ جنت و وتی حزانہءَ پُر بہ کنت و وتی لشکرا بہ رودینیت، و پنجگوری ھاکمءِ اطاعتءَ باوجود آیی پنجگورءَ پُل اِت و بازیں بیگناھے آییءِ زھمءِ زھا شت اَنت ـ

کیچءِ سرا اُروش

پنجگوری پُلگ و تارج کنگا رند میرعبداللہ خان دیما پہ کیچ کت ـ کیچءِ مردماں چہ پیشءَ چہ وتی آسرا سرپداِتنت ـ پہ ھمے ھاترا آیاں پیش چہ میرعبداللہ خانءِ آیگا دمگ اِش ھالی کتگ اَت و وتی چک و مردمان اِش کوہ گٹانی تھا برت اَنت کہ تا مروچی آ دمگءِ نام "جنکانی گٹ" ءَ مشھوراِنت ـ وھدیکہ میرعبداللہ خان کیچ پُج اِت، دیستی کہ میتگ اَنسرتگ و ھالی اِنت ـ میرعبداللہ خان چنت روچ کیچءِ بازارا داشت و پدا سھی بوت کہ مردماں کوہءَ شتگ اَنت، کوہءَ شت ـ مکرانیاں دیم پہ دیم بوت اَنت و مزنیں جنگے کت اِش، بلے چہ اِش کہ وت ماں وت تپاک نہ اِتنت، کمزور بوت اَنت و آسرا پروشش وارت و شنگ و شانگ بوت اَنت ـ آسرا کیچءِ سردارءَ میرعبداللہ خانءِ اطاعت منّ اِت ـ چہ ھمدا میرعبداللہ خان یک لشکرے پہ گوادری پُلگا راہ دات و وت دیم پہ کیچ آتک ـ

بندرعباسءِ سرا اُروش

لشکر کہ چہ گوادر پچ تراِتگ اَت، میرعبداللہ خان شور کت کہ بندرعباسءِ سرا اروش بہ کنت ـ آییءَ اے ھیال کت کہ چہ بندرعباس مزنیں زرّ و مالے رسیتی ـ یک روچے میرعبداللہ خان گوں پنچ ھزار اَپس سوارا دیم پہ بندرعباس رھادگ گپت ـ راہ سرءِ شھر و میتگانی جنان کت و بندرعباسءِ نزیکا رس اِت، اَنگاہ بندرعباسءِ سرا اروشی کت و گپتی ـ درستیں شھراِش لوٹ اِت بلے اینچو مال کہ میرعبداللہ خانءَ پگر کتگ اَت در نہ یاتک ـ چنت روچ بندرعباس نشت اَنت و لوٹ ماراِش کت و پدا مکران آتک اَنت ـ ھمے ڈولا میرعبداللہ خان چہ مکران کہ ھلاس بوت، گوں وتی لشکرا چہ آواران، مشکہ و حضدارءِ راہءَ در آتک و رند چہ یک سالے کلاتءَ سر بوت ـ

اشرف شاہ افغانءِ اروش و آییءِ کُشگ

وھدیکہ نادرشاہءِ بھتءِ استار ایرانءِ تھا ترپان اَت، اشرف شاہ افغان اصفھانءَ ھکومتی کنگا ات ـ نادرشاہ اصفھانءِ سرا اروش کت و شکستی دات ـ اشرف شاہ چارھزار لاش ویل کت و دیم پہ شیراز جھہ اِت ـ نادرشاہ آییءِ پدا کپت ـ اشرف شاہءِ لشکر پہ مردانگی جنگ دات بلے پدا ھم نادرشاہءِ دیما داشتی نہ کت ـ افغانانی رستین بیست ھزار لشکر گوں وتی سرداراں شنگ و شانگ بوت اَنت ـ اشرف شاہ گوں وڑ وڑیں لشکر و قبایل جنگ کتگ اَت و آسرا بلوچستانءَ رس اِت ـ آییءِ مردماں کہ چہ ایرانیانی جنگ و ترسءَ چہ شُد و تنا ھلاھوش اِتنت، بلوچستانءَ کہ رس اِتنت ھر جاگہ تارج اِش کت و مھلوک اِش کشت و گارت کت ـ
وھدیکہ میرعبداللہ خان سھی بوت کہ اشرف شاہ بلوچستانءِ سیمسرا پُترتگ و لوٹ مار کنگا اِنت، پہ اشتاپی گوں پنچ ھزار خاصیں اپس سوارا چست بوت و اشرف شاہءِ دیما اوشتات ـ اشرف شاہ میرعبداللہ خانءَ نزور زانتگ اَت، ھیالی اِشی اَت کہ آییءَ پروش بہ دات و کلاتءِ سرا ھکومتی بہ کنت ـ پہ ھمے ھاترا اشرف شاہ ابید چہ گپ و ترانے گوں کسانیں لشکرے میرعبداللہ خانی سرا اروشی کت ـ بلے خانءِ پنچ ھزار بے پراوھیں لشکرا پہ بھادری و مردانگی اشرف شاہءِ سرا حملہ کت و آیانی دیم اِش داشت و اشرف شاہ دزگیر کنگ بوت ـ اشرف شاہءِ لشکر ھرچی کہ پشت کپتگ اِتنت لاشان اِش رمبینت و تتک اَنت ـ بلوچاں آیانی پدا کپت اَنت و چہ بلوچستانءِ سیمسرا دراِش کت اَنت و وت پچ تراِتنت ـ
اشرف شاہءِ اِش میرعبداللہ خانءِ دیوانءَ آرت، بلے اے جنگا میرعبداللہ خانءِ بازیں و شریں سردارے لھت کشگ بوتگ اِتنت ـ میرعبداللہ خان چہ ھمے زھرا کہ آییءِ شرتریں سرداراں بیراں بوتگ اِتنت، زھم زرت و گون وتی دستاں اشرف شاہءِ سر کلم کت ـ

پشنگءِ گرگ (پشین)

اگر میرعبداللہ خان چہ یک نیمگے کچی، سند و ڈیرہ جات و مکرانءَ اروش کت، چہ شمالی نیمگا آییءِ ھکومتی چہ افغانانی لشکرءِ اروشءَ ایمن نہ اَت ـ شالکوٹ، مستنگ تا ھد چاغی افغان دُز و ڈنگانی جاہ اَت ـ میرعبداللہ خان چہ اشرف شاہ کہ گیش اِت، پہ سیمسرانی مھر کنگا دلگوشی کت ـ رند چہ اِشی لشکرے داتی میرفیروزخان رئیسانیءَ کہ بہ روت پشنگءَ بہ گریت ـ میرفیروزخان رئیسانی چہ شالکوٹ ھکل اِت و پشنگی سرا اروشی کت ـ شاہ حسین خلجی قندھارءِ ھاکمءِ نمایندہ، پشنگءَ نشتگ اَت ـ آیی گوں بلوچانی لشکرا دیم پہ دیم بوت بلے سک زوت پروشی وارت و تتک و شت قندرھار ـ میرفیروزخان پشنگا تصرف کت و گوں کلاتءِ دمگا ھوری کت، و میرعبداللہ خان میرفیروزخان رئیسانیءَ پشنگءِ ھاکم کت ـ

شورواکءِ گرگ

چہ پشنگ کہ چٹ اِت میرعبداللہ خان یک لشکرے گوں میرسلطان قائم خان شھوانی چہ نوشکیءِ نیمگا پہ شورواکءِ گرگا راہ دات ـ میرسلطان قائم خان شھوانی بڑیچانءَ جت و پروش دات و درستیں دمگی گپت و میرعبداللہ خانءِ گپءِ سرا گوں وتی لشکرا کہ گیشتر چہ شاھوانی قبیلہءَ اَت، شوراک نشت و ھکومتی کت ـ
میرعبداللہ خانءَ چہ اے دویں دمگاں کہ ھنو گپت اَنتی باز ترس ھست اَت ـ شورواک و پشنگءَ آییءِ دو دلجمیں نمایندہ گوں وتی قبایلی لشکراں نشت و ھکومتی اِش کت ـ میرعبداللہ خان نون گوں ھژاری و دانشمندی اے ناامنیں سیمسرانءَ بست و مھر کت اَنت ـ