|
تاریخ بلوچستان
نویسندہ: میرگل خان نصیر
مترجم: ملک بلوچ
سازماندھی نظامی
زمانی کہ میرنصیرخان بہ مقام
خانی کلات رسید قبل از ھر چیز شروع بہ سازماندھی، منظم نمودن و استحکام
بخشیدن بہ لشکر قبایلی خود کرد ـ اختلافاتی کہ در دورہ میرمحبت خان در بین
سردارھای بلوچ بروز کردہ بودند ھنوز ادامہ داشتند ـ او این اختلافات را
برادرانہ و با مھربانی حل نمود ـ او شخصا نزد ھر قبیلہ رفت و نزد آنھا ماند
و بہ حرفھایشان گوش فرا داد و رنجش ھا را مرتفع نمود ـ منازعات بین سردارھا
را منصفانہ حل نمود و در بین آنھا صفا و صمیمیت برقرار کرد ـ در مدت کوتاھی
تمام قبایل بلوچ دولت او را تایید کردہ و مطیع او گردیدند ـ
املاک مقبوضہ کچی و آن املاکی را کہ میرمحبت خان بہ اقوام رند، مگسی، دومبکی و
غیرہ دادہ بود بہ ھمان شکل در اختیار آنھا قرار داد ـ او باقیامندہ اراضی
کچی را بہ چھار قسمت تقسیم نمود ـ یک قسمت آنرا برای خود اختصاص داد ـ یک
قسمت از اراضی کچی را بہ ساکنین غیر بلوچ طایفہ جات بصورت برابر در بین
آنھا تقسیم نمود ـ دو بخش دیگر یکی را بین ساراوان و دیگری را بین قبایل
جالاوان کہ در دورہ میرمحبت خان بہ آنھا املاک تعلق نگرفتہ بود تقسیم کرد ـ
این روش مدبرانہ نصیرخان اثر عمیقی در بین مردم گذاشت ـ از انجام این کار
او خود ھم احساس رضایت و خوشنودی نمود ـ او با این شیوہ برخورد و عمل
سردارھا و قبایل بلوچ را از خود راضی نمود ـ میرنصیرخان قبایل بلوچی را کہ
تا آن زمان تحت فرمان او بودند از نظر نظامی بہ سہ دستہ بزرگ تقسیم نمود ـ
این دستہ ھا عبارت بودند از دستہ ساراوان، دستہ جالاوان و دستہ خاص کہ دستہ
اخير برای حفظ امنیت خان صاحب و منطقہ و برای انجام کارھا و کنترل دیگر
حوادث و برای اینکہ خان خود مستقیما قدرت نظامی و نیروئی در اختیار داشتہ
باشد مستقیما تحت فرماندھی میرنصیرخان در آمد ـ دستہ خاص را دستہ خان نیز
میگفتند ـ فرماندھی دستہ ھای ساراوان و جالاوان ھر یک بہ یک سردار کہ او ھم
از بین سردارھا انتخاب میشد قرار داد ـ سردارھا یا افسران اعلی مسئول و
جوابگوی خان صاحب بودند ـ در این ارتباط سردار رئیسانی بہ سرسرداری و افسر
اعلی دستہ جالاوان انتخاب شد ـ تمام سردارھا و مردم قبایلی آنھا تحت فرمان
سر سردارھا یا افسر اعلی بودند ـ قبایل بلوچ ھم خود ھر کدام بہ سہ دستہ
کوچکتر تقسیم شدند ـ رئيس قبیلہ رھبری بزرگترین تقسیم بندی و یک معتمد
رھبری قسمت کوچکتر و یک ریش سفید رھبری کوچکترین قسمت را بہ عھدہ داشتند ـ
ھر ریش سفید تحت فرمان معتمد و ھر معتمد تحت فرمان رئيس قبیلہ و رئيس قبیلہ
تحت فرمان سردار قبیلہ و سردار قبیلہ تحت فرمان سر سردارھا یا افسر اعلی
بودند ـ سر سردارھا یا افسران مسئول و جوابگوی سردارھای قبایل و قبایل آنھا
در منطقہ تحت فرمان خود بہ خان صاحب بودند ـ برای حفظ توازن قدرت در بین
سرسردارھا و نشان دادن نیروی خود و برای اینکہ خان صاحب خود شخصا نیرو و
قدرتی در اختیار داشتہ باشد، دستہ خاص را مستقیما تحت فرماندھی خود در آورد
ـ بدین روش برای تنبیہ و یا در وقت ضرورت برای گوشمالی و تادیب سردارھا
علاوہ بر نیروی دستہ خاص نیروی قبایلی سرسردارھا ھم در اختیار خان صاحب
بودند ـ
بعد از این تقسیم بندی بہ دقت سرشماری ای توسط سردارھای قبایل و افراد مسئول
زیر دست آنھا صورت میگرفت ـ ھر قبیلہ بہ تناسب تعداد افرادی کہ داشت مواظب
بہ دادن غم لشکر بود و بہ تناسب غم لشکر بہ قبایل جداگانہ غمی اراضیات دادہ
میشد ـ این املاک مزروعی در مالکیت قبایل نبودند و بہ این دلیل آنھا حق و
اجازہ فروش و یا تقسیم آنرا نداشتند ـ این زمینھای مزروعی شکلی از مالکیت
مشترک را داشتند کہ در ھمین فصل سعی خواھد شد این مسئلہ بروشنی توزیح دادہ
شود ـ در مواقع نیاز بہ جمع آوری لشکر ھر سردار قبیلہ مسئول قبیلہ خود و ھر
سرسردار مسئول منطقہ تحت فرمان خود بود ـ تعداد یک دوازدھم افراد کہ سپاہ
بنام سان پادشاہ ھمیشہ در نزد و اختیار خان صاحب قراد داشت ـ دستہ ھای
ساراوان و جالاوان ھر کدام بہ سہ دستہ کوچکتر تقسیم شدہ بودند و افراد
قبایلی لشکر را در آنھا سازماندھی و جای دادہ بودند کہ آنرا پَلو شریک می
گفتند ـ
سہ دستہ کوچکتر لشکر ساراوان و دستہ ھا پَلو شریک و تعداد آنھا بہ صورت ذیل بود
ـ
اول: دستہ رئیسانی
پَلو شریک: قبیلہ رئیسانی 300 نفر، قبیلہ کرد 300 نفر، قبیلہ ساتکزئی 40 نفر و
قبیلہ لانگو 700 نفر
تعداد کل نفرات سھمیہ لشکر این دستہ 1340 نفر بود ـ
دوم: دستہ شاھوانی
پَلو شریک: قبیلہ شاھوانی 500
نفر، قبیلہ محمد شئی 360 نفر و قبیلہ سرپرہ 200 نفر
تعداد کل نفرات سھمیہ لشکر این دستہ 1060 نفر بود ـ
سوم: دستہ بنگلزئی
پَلو شریک: قبیلہ لاھری 700
نفر، قبیلہ بنگلزئی 700 نفر و قبیلہ رند 1000 نفر
تعداد کل نفرات سھمیہ لشکر این دستہ 2400 نفر بود ـ تعداد کہ نفرات دستہ
ساراوان 4800 نفر بود ـ
سہ دستہ کوچکتر لشکر جالاوان و دستہ ھای پَلو شریک و تعداد آنھا بہ صورت ذیل
بود ـ
اول: دستہ زھری
پَلو شریک: قبیلہ زھری 1000
نفر، قبیلہ نیچاری 300 نفر، قبیلہ پندرانی 200 نفر، قبیلہ جتک 700 نفر و
قبیلہ ساسولی 300 نفر
تعداد کہ نفرات سھمیہ لشکری دستہ 2500 نفر بود ـ
دوم: دستہ مینگل
پَلو شریک: قبیلہ مینگل 1000
نفر، قبیلہ بیزنجو 300 نفر، قبیلہ خدرانی 300 نفر، قبیلہ ساجدی 300 نفر و
قبیلہ حسنی 500 نفر
تعداد کل نفرات سھمیہ لشکر این دستہ 2400 نفر بود ـ
سوم: دستہ مگسی
پَلو شریک: قبیلہ مگسی 1000
نفر، قبیلہ دینارزئی 100 نفر و قبیلہ لاشاری 100 نفر
تعداد کہ نفرات سھمیہ لشکر این دستہ 1200 نفر بود ـ
تعداد کل نفرات دستہ جالاوان 6100 نفر بود ـ
پَلو شریک قبایل با تعداد سھمیہ دستہ خاص کہ آنرا دستہ خان نیز میگفتند بہ صورت
ذیل بود ـ
دستہ خاص:
پَلو شریک: قبیلہ میروادی 300
نفر، قبیلہ قمبرانی 50 نفر، قبیلہ اھلتاززئی - - - - ، قبیلہ ذگر مینگل 800
نفر، قبیلہ گرگناری 100 نفر، قبیلہ قلندرانی 100 نفر، قبیلہ سالانی 200 نفر
و قبیلہ رودینی 200 نفر
تعداد کل نفرات دستہ خاص 1750 نفر بود ـ
تعداد کل نفرات لشکر 12650 نفر بود ـ
تقسیم بندی فوق نشان دھندہ آنست کہ تعداد افراد سھمیہ لشکر قبایل بلوچ تحت
فرمان میرنصیرخان 12650 نفر بودہ است ـ سردارھای قبایل در مواقع ضرورت جمع
آوری لشکر بہ خواست میرنصیرخان در ظرف کمتر از یک ھفتہ این افراد را جمع
آوری بہ لشکر معرفی مینمودند ـ در صورت نیاز بہ تعداد بیشتری از افراد برای
لشکر در صورت خواست میرنصیرخان سردا ھای قبایل قادر بودند حدود صدھزار نفر
را در یک ماہ جمع آوری و تحویل دھند ـ چنانچہ در آیندہ خواھیم دید کہ برای
کمک بہ احمدشاہ در جنگھای دھلی و مشھد بیش از بیست ھزار نفر افراد مسلح
ھمراہ میرنصیرخان بودند ـ گفتہ میشود کہ قبایل بلوچ برای سھمیہ لشکر در عھد
میرنصیرخان آنقدر پایبند بودند کہ ھر زمان خبر از میان کشیدن شمشیر
میرنصیرخان را می شنیدند حتی چوپانھا در میان کوھساران رمہ ھای خود را بہ
زنھا میسپردند و بہ لشکر میرنصیرخان می پیوستند ـ در زمان جمع آوری لشکر و
در زمان جنگ فقط مقداری آرد کہ لشکریان بتوانند با آن گذار زندگی نمایند و
برای اسبھا علف و دانہ از طرف خان دادہ میشد ـ بہ سردارھا جیرہ دادہ میشد ـ
بہ ھیچ سرداری حقوق تعلق نمیگرفت و بہ آنھا برای خدمات جنگی اراضی مزروعی
دادہ میشد کہ ھمہ از آن راضی و خوشنود بودند ـ
این سازماندھی قبایل حکمت عملی میرنصیرخان بود کہ در وقت نیاز با اشارہ ای از
طرف او در مدت بسیار کوتاھی یک سپاہ رزم آرا صف آرا میشد کہ آنھا بجای
ریختن عرق جبین خود ریختن خون خود را افتخار بہ حساب می آورد ند ـ
جنگھا
درخواست نصف درآمد بیلہ
زمانی کہ میرنصیرخان اختلافات میان قومی بلوچھا را حل
نمود و لشکر ملی خود را بنا نھاد و آنرا رزم آرا، منظم و مستحکم نمود بہ
مسائل و مشکلات دیگر حکومت خود توجہ نمود ـ او قبل از ھرچیز نصف درآمد بیلہ
را از جام عال خان بنا بہ اقرار نامہ ای با میرمحبت خان مطالبہ نمود ـ جام
عال خان از قدرت و نیروی لشکر قبایلی میرنصیرخان آگاھی داشت ـ بہ این دلیل
او با نھایت خرد و عقلمندی و بدون چون و چرا دست دوستی بہ سوی میرنصیرخان
دراز نمود ـ او با نھایت متانت و عاجزی تقاضای عفو مالیات ھای پرداخت نشدہ
را نمود و دادن نصف درآمد بیلہ را ھر سالہ در آیندہ را وعدہ داد ـ
میرنصیرخان از این روش فرمانبردارانہ جام عال خان راضی شد و بدھی ھای گذشتہ
او را بخشید ـ جام عال خان آز این حسن سلوک رضایت حاصل نمود و تا مرگ در
خدمت میرنصیرخان باقی ماند ـ
www.balochetawaar.com
|
