history of balochistan18

تاریخ بلوچستان

نویسندہ: میرگل خان نصیر

مترجم: ملک بلوچ

قسمت 18

حملہ بہ پنجگور

بعد از وفات میرللہ خان سردار پنجگور فرزند بزرگتر او میرعیسی خان سردار پنجگور شد ـ میرگاجیخان برادر کوچکتر میرعیسی خان روزی از فرصت استفادہ کرد و میرعیسی خان را بہ قتل رساند و خود را حاکم پنجگور نامید ـ میرکرم شاہ فرزند میرعیسی خان تاب مقاومت با میرگاجیخان را نیاورد ـ او از پنجگور فرار نمود و خود را برای فریادرسی بہ میرنصیرخان رساند ـ میرنصیرخان ابتدا بہ مکرار نظر داشت ـ فریاد خواھی میرکرم شاہ موقعیت طلایی ای بہ او برای مداخلہ در امور داخلی مکران بدست داد ـ او برای کمک بہ میرکرم شاہ اولین بار دستہ جالاوان را ھمراہ خود برد و بہ پنجگور حملہ کرد ـ میرگاجیخان قبل از رسیدن میرنصیرخان پنجگور را خالی کرد بہ سوی تمپ و کلاتک روی نمود و فرار کرد ـ میرنصیرخان پنجگور را گرفت و میرکرم شاہ را بعنوان سردار آنجا تعیین نمود ـ میرنصیرخان با چنین لشکر بزرگی تا دیرزمانی نمیتوانست در پنجگور بماند ـ میرگاجیخان و افرادش مخفیانہ در تمپ و کلاتک بہ سر می بردند و آنھا ھر لحظہ امکان آنرا داشتند کہ بہ پنجگور حملہ نمایند ـ میرکرم شاہ شخصی ترسو و بزدل بود و مقابلہ با میرگاجیخان برای او مشکل بود ـ بہ این دلیل میرنصیرخان برای حفاظت پنجگور و کمک بہ میرکرم شاہ میربوھیر موسیانی را با سیصد نفر ماموریت داد کہ در قلعہ بماند ـ او خود با باقیماندہ سپاہ بہ کلاتک بازگشت ـ

شورش یعقوب گچکی

میربوھیر موسیانی فطرتا شخصی ظالم طبع و سنگدل بود ـ او خیلی سریع شروع بہ ظلم و ستم ساکنین پنجگور نمود ـ افراد او بازار دزدی و چپاول و بردن بزور مال مردم را آنچنان گرم کردہ بودند کہ در آن نہ امیر مصون بود نہ غریب و ھمہ از این بابت بہ عجز آمدہ بودند ـ

چون مقام سرداری بہ لطف سر میرنصیرخان بہ میرکرم شاہ رسیدہ بود بدین سبب برای او علنا ایستادن در مقابل افراد میرنصیرخان مشکل بود ـ علاوہ بر این خطر میرگاجیحان برای او ھنوز وجود داشت ـ معنی ناراض نمودن میربوھیر بہ معنی دعوت میرگاجیخان بہ حملہ بہ پنجگور بود ـ با در نظر گرفتن این وضعیت میرکرم شاہ بظاھر از میربوھیر طرفداری مینمود، ولی در حقیقت و بہ شکل درونی برای شورش بر علیہ او زمینہ را آمادہ مینمود ـ

زمانی کہ ظلم افراد میربوھیر از حد گذشت ساکنین پنجگور بنا بہ مصداق ضرب المثل " تنگ آمد بہ جنگ آمد " مخفیانہ بہ سرکردگی میریعقوب گچکی برای بیرون راندن میربوھیر زد و بندھایی را آغاز نمودند ـ آنھا برای انجام شورش منتظر وقت مناسبی بودند کہ این فرصت اتفاقا زود بہ دست آمد ـ در یکی از نواحی پنجگور مراسم جشن شادی و حنا بندان عروسی بود ـ صاحبان جشن عروسی بنا بہ دستور میریعقوب خان از بوھیر و افرادش برای نیزہ بازی و اسبدوانی دعوت بہ عمل آوردند ـ اگرچہ میربوھیر در جشن شرکت ننمود ولی اکثریت افرادش بہ آنجا رفتند ـ تعداد افرادی کہ نزد میربوھیر در قلعہ ماندند اندک بودند ـ میریعقوب بہ اتفاق ھمراھانش خود را در باغھای اطراف مخفی نمودہ بود ـ ھنگامی کہ او قلعہ را خالی دید ناگھان حملہ نمود ـ میربوھیر از این حملہ ناگھانی انقدر سراسیمہ شد و ترسید بدون آنکہ بہ فکر افرادش باشد بہ تنھایی یک منزل بہ سوی کلات فرار نمود ـ میریعقوب قلعہ عیسی را بہ تصرف در آورد ـ

سردار میرکرم شاہ مخفیانہ با این عمل سازش نمودہ و شریک آن بود بہ این دلیل بہ میربوھیر ھیچ کمکی ننمود ـ او بعد از فراری دادن و اخراج میربوھیر و بیاد آوردن انتقام میرنصیرخان آنقدر او را ترساند کہ بھانہ فرار از پنجگور را نمود و از راہ رخشان بہ سوی کلات رفت ـ

حملہ آخوند محمد حیات بہ پنجگور

میربوھیر با حالتی خراب و خستہ بہ کلات رسید ـ میرنصیرخان خان دستہ جالاوان را بہ آخوند محمد حیات داد و برای سرکوبی میریعقوب بہ پنجگور فرستاد ـ میریعقوب گچکی برای مقابلہ محمد حیات بیرون آمد اما در طی جنگ کوتاھی شکست خورد و بہ طرف کیچ فرار نمود و افراد سپاہ او اسلحہ ھای خود را بہ زمین گذاشتند ـ محمد حیات تعدادی از این افراد سرشناس را انتخاب نمود و بہ صورت اسیر نگاہ داشت ـ او بقیہ افراد را با ادای سوگند بہ وفاداری آزاد نمود ـ

وقتی میرکرم شاہ بہ کلات رسید از میرنصیرخان تقاضای عفو نمود ـ آخوند محمد حیات از پنجگور ھم در مورد عفو او سفارش کردہ بود ـ خان صاحب میرکرم شاہ را بخشید و او را دوبارہ بہ سمت سرداری پنجگور ابقاء نمود ـ زمانی کہ آخوند محمد حیات سردار میرکم شاہ را بہ پنجگور رساند با لشکر خود بہ کلات بازگشت ـ

حملہ میرنصیرخان بہ کیچ

قبل از ملک دینار گچکی مقام سرداری کیچ را بلیدہ ای ھا در اختیار داشتند ـ آن زمان میربلال بلیدہ ای کہ بعدھا بہ نام شہ بلال یا شیخ بلال مشھور شد سردار کیچ بود ـ گفتہ میشود کہ او بیشتر مواقع را در گوادر میگذراند ـ در آنزمان تمام مردم کیچ پیرو مذھب ذگری بودند کہ میربلال خود نیز از این مذھب پیروی میکرد ـ

آمدہ است کہ روزی یک مرد روحانی حاجی از مکہ معظمہ بہ گوادر آمد و بین او میربلال ملاقاتی صورت گرفت ـ نصایح و پند و موعظہ ھای این روحانی اثر عمیقی در میربلال بہ جای گذاشت تا آنجا کہ او از ذگریت توبہ نمود و نماز خواندن را شروع کرد ـ

ملک دینار گچکی در آن زمان خلیفہ و رھبر مذھب ذگری بود کہ از این عمل شہ بلال شدیدا ناراحت شد و ذگری ھا را چنان بر علیہ او شورانید کہ آنھا بہ کیچ حملہ نمودند ـ پسر برادر شہ بلال بہ نمایندگی او در کیچ حضور داشت ـ او نتوانست در مقابل ملک دینار مقاومت کند و سراسیمہ شد و بہ سوی گوادر فرار نمود ـ ملک دینار کیچ را بہ تصرف در آورد ـ

شہ بلال بعد از اطلاع از این واقعہ با سپاہ اندکی بہ کیچ حملہ نمود کہ در مقابل ذگری ھا شکست خورد و بہ سوی تمپ فرار نمود ـ ذگری ھا در تمپ بہ او کمک نکردند ـ در آنجا درگيری مختصری در گرفت کہ شہ بلال در آن زخم برداشت و بہ سوی گوادر گریخت ـ ذگری ھا بہ تعقیب او ادامہ دادند ـ شہ بلال در بین راہ در کنار چشمہ آبی برای زخمبندی زخمھای خود ماند کہ ذکری ھا بہ او رسیدند و با آنکہ زخمی بود او را بہ قتل رساندند ـ این چشمہ آب ھنوز ھم بہ مناسبت نام سردار شہ بلال بہ نام " سردار آپ " مشھور است ـ

شہ بلال سہ پسر بہ نامھای نورمحمد، ولی محمد و محمد شفیع داشت کہ ھر سہ مسلمان شدہ بودند و در گوادر زندگی میکردند ـ آنھا آز گوادر مھاجرات کردند و خود را بہ کلات رساندند ومدتی چند نزد میرنصیرخآن ماندند ـ نورمحمد بہ دلیل شجاعت، اصالت و اخلاق خود نظر میرنصیرخان را بہ خود جلب نمود ـ او در ارتداد ذگری ھا مطالبی بہ میرنصیرخان میرساند و نھایت نفرت را بر علیہ آنھا در دل میرنصیرخان کاشت و نھایتا او را برای رفتن و حملہ بہ کیچ آمادہ نمود ـ

میرنصیرخان در سال 57 – 1756 دستہ ھای قبایلی خود را جمع نمود و از راہ پنجگور بہ کیچ حملہ کرد ـ جنگ و گریز ھای معمولی ای بین راہ تربت بین گروہ ھای مختلفی از افراد ملک دینار درگرفت کہ این گروھھای نامنظم او ھربار مجبور بہ عقب نشینی می شدند ـ تا آنکہ ملک دینار خود با سپاہ بزرگی در مقابل لشکر میرنصیرخان صف آرایی نمود ـ جنگ سختی درگرفت کہ ملک دینار در آن شکست خورد و خود را بہ قلعہ تمپ رساند و پسر او میرعمر ( کہ بعدھا مسلمان شد و بہ نام شیخ عمر مشھور گشت ) بہ طرف گوادر گریخت ـ میرنصیرخان از تربت گذشت و ملک دینار را در قلعہ تمپ بہ محاصرہ درآورد ـ محاصرہ چند روزی ادامہ یافت ـ ملک دینار در آخر مجبور شد کہ اسلحلہ را بہ زمین بگذارد و تسلیم شود ـ

میرنصیرخان از ملک دینار خواست کہ نماز بخواند ولی او قبول نکرد ـ شیوخ و علمای مسلمان ھر چند سعی کردند کہ او را بہ راہ راست بیاورند، ولی او با ضدیت و سنگدلی از خواندن نماز امتناع نمود ـ میرنصیرخان ناامید شد و دستور قتل او را داد ـ میرنورمحمد بلیدہ ای شمشیر را از میان کشید و سر ملک دینار را از تن جدا کرد ـ میرنصیرخان بعد از کشتن ملک دینار از تمپ بہ کیچ رفت و برای دستگیری و رساندن میرعمر بہ کیفر اعمالش چند مدت در کیچ ماند ـ

بازگشت میرنصیرخان بہ کیچ

ھنگامی کہ میرنصیرخان ملک دینار را در قلعہ تمپ محاصرہ کردہ بود او برادر خود میرشاھبیک را از راہ مخفی قلعہ خارج نمود و او را برای فریادرسی نزد احمدشاہ بہ قندھار فرستاد ـ ھنگامی کہ میرشاھبیک برای دادخواھی نزد احمدشاہ در قندھار رسید او فرمان شاھی خود را بدین مضمون نوشت و با قاصدی سریع بہ کیچ فرستاد ـ " ھر وقت از شب یا روز این فرمان شاھی از ملاحظہ میرنصیرخان گذشت بہ مجرد رسیدن فرمان بدون تاخير فورا کیچ را خالی نمودہ و بہ کلات بازگردید، در غیر اینصورت لشکر شاھی با قدرت و توان خود برای اخراج از مکران فرستادہ خواھد شد ـ " گفتہ میشود زمانی کہ قاصد بہ لشکر میرنصیرخان رسید، ظھر بود و افراد لشکر او مشغول تھیہ ناھار بودند ـ قاصد سوار بر اسب خود را بہ مقابل میرنصیرخان رساند و ھمانطور سوارہ فرمان احمدشاہ را برای میرنصیرخان خواند و گفت: " مرا اجازہ یک لحظہ پایین آمدن از اسب و ماندن نیست ـ شما دستور حرکت لشکر را بدھید و یا از انجام حکم سرباز زنید ـ من بہ این شکل خواھم رفت و پادشاہ را مطلع خواھم کرد "

فرمان احمدشاہ بہ گونہ ای فرمانی نادری بود کہ آن برای میرنصیرخان توھینی محسوب می شد ـ میرنصیرخان سرپیچی از فرمان احمدشاہ را با لشکری نسبتا کوچک و در دور از پایتخت کار خردمندانہ و عاقلانہ ای نمی پنداشت ـ کلات در معرض خطر بود ـ نگاھداشت و دفاع مکران و کلات ھر دو برای میرنصیرخان سادہ نبود ـ میرنصیرخان با نھایت عقلمندی دستور احمدشاہ را اطاعت نمود و ھمان لحظہ برای حرکت بر پشت اسب نشست و دستور کوچ لشکر را داد ـ لشکریان غذاھای نیم پختہ را برداشتند و بر روی تنورھای گرم آب ریختند و خمیرھایی کہ ھنوز کامل نشدہ بودند را با خود برداشتہ و حرکت کردند ـ با خروج از نواحی کیچ لشکر در منطقہ ای بنام " سری کان " اردو زد و شب را در آنجا گذراند ـ میرنصیرخان روز بعد با دلی ناخواستہ بہ سوی کلات حرکت کرد ـ

میرنصیرخان بیشک تابع و باج بدہ احمدشاہ ابدالی بود ـ او با در نظر گرفتن شرایط و موقعیت خود مجبور بہ پذیرش فرمان احمدشاہ شد ـ در غیر اینصورت او در رد این فرمان ھرگز درنگ نمیکرد ـ وسعت مساحت مکران زرخیز و سواحل طویل آن مرکز توجہ میرنصیرخان شدہ بود ـ او برپایی یک حکومت مستقل بلوچی در آسیا را بخواب می دید ـ برای رسیدن بہ این ھدف برای او متحد نمودن بلوچھای دور و نزدیک را بہ اختیار و یا بہ اجبار و دسترسی و تسلط بہ مکران و سواحل دریای آن و متحد کردن بلوچھا حول یک مرکز واحد بجز ضرورت بلکہ ناگریزی برای او داشت ـ بہ این دلیل تسلط بر مکران و سواحل آنجا برای رسیدن بہ مقصد بصورت جزوی آز آرزوھا و فکر و خیالات ابدی او در آمدہ بودند ـ او اینبار مکران را از ترس احمدشاہ رھا کرد ـ ولی در آیندہ خواھیم دید کہ او بعد از بستن عھدنامہ ای با احمدشاہ مکران را دوبارہ محل جنگ و جدل و قتل و غارت در آورد تا آنکہ در پنجہ قدرت او قرار گرفت ـ

www.balochetawaar.com