history of balochistan19

تاریخ بلوچستان

نویسندہ: میرگل خان نصیر

مترجم: ملک بلوچ

قسمت 19

شورش میرحاجی خان

میرحاجی خان فرزند میرمحبت خان خود را وارث حقیقی تخت کلات می پنداشت ـ او بہ دلیل کنترل و حفاظت شدید میرنصیرخان و در مقابل عظمت و ابھت نادری جرات ننمود سخنی بہ میان آورد ـ بعد از رفتن میرنصیرخان برای انجام مھم مکران او احساس نمود کہ کلات تا اندازہ ای خالی شدہ، لذا او ادعای خانی خود را نمود ـ او با تعدادی از افراد جرائم پیشہ کہ از عدل و انصاف میرنصیرخان بیمناک بودند ھمنوا گردید ـ خصوصا اسکلوھای شاھوانی بہ سرکردگی میربھادر خان حاصل خانزئی میرحاجی خان را یاری دادند ـ میرحاجی خان بہ دلیل دوری میرنصیرخان از منطقہ لشکر مختصری جمع کرد و اسکلو را مرکز سرگرمی ھای خود قرار داد ـ ھنگامی کہ خبر بازگشت میرنصیرخان از مکران بہ گوش رسید بجز میربھادر خان و تعدادی از دوستانش دیگران از ادامہ حمایت او سرباز زدند و شروع بہ بازگشت کردند ـ میرنصیرخان بہ ھنگآم رسیدن بہ کلات و مطلع شدن از عمل میرحاجی خان بینھایت نارحت شد و شخصا روز دوم با لشکری بہ اسکلو حملہ نمود ـ میرحاجی خان و میربھادر خان تاب مقاومت نیاوردند و شبانہ بسوی قندھار گریختند ـ میرنصیرخان اسکلو را مورد تاخت و تاز و تاراج قرار داد ـ او تعدادی از سران طایفہ شاھوانی را بہ قتل رساند و تعدادی را دستگیر کرد و آنھا را سربرھنہ و پای پیادہ در غل و زنجیر بہ کلات برد و زندانی کرد ـ

دلایل مخالفت میرنصیرخان با احمدشاہ ابدالی

میرنصیرخان بہ سہ دلیل با احمدشاہ ابدالی اختلاف داشت ـ اولین ضعف حکومت در دورہ میرمحبت خان بود کہ بلوچستان تحت سیطرہ و تسلط نادرشاہ ایرانی درآمد و پس از او اقتدار احمدشاہ در آنجا استوار گردید ـ احمدشاہ، خان بلوچ را مسئول حفاظت افغانھایی کہ در بلوچستان زندگی می کردند و کاروانھایی کہ از منطقہ او بہ سوی افغانستان رھسپار بودند نمود ـ میرمحبت خان شخصی ضعیف و حکمرانی عافیت جو بود ـ بہ این دلیل رعایای افغانی و تجار افغان با انداک اختلاف و کشمکش ھایی با بلوچھا ارقام بزرگی بہ عنوان خصارت از خان وصول می کردند ـ افغانھا بدین روش برای کسب ناجایز زر و مال بدعادت شدہ بودند و آنھا در دورہ ابتدایی حکومت میرنصیرخان ھم بہ ھمین شیوہ عمل می کردند ـ آخوند محمدصدیق نوشتہ است کہ افغانھا میرنصیرخان را تا جایی بہ تنگ آوردہ بودند کہ افرادشان در ھر جای در بلوچستان حتی اگر بہ شکل طبیعی در می گذشتند اجساد آنھا را برداشتہ و بہ حضور خان صاحب می رسیدند و با پررویی زیاد ادعا می کردند کہ بلوچھا آنھا را غارت کردہ و بہ قتل رساندہ اند و ادعای خصارت می نمودند کہ خان مجبور بود بہ آنھا بہ عنوان خصارت زر و مال بدھد ـ علاوہ بر این اگر افرادی روی مسائل بسیار سادہ و پیش پا افتادہ شکایتی نزد احمدشاہ می بردند، او طوماری بہ آنھا دادہ و نزد میرنصیرخان می فرستاد و از کلمہ بہ کلمہ آن جواب درخواست مینمود کہ میرنصیرخان آنرا توھینی بہ خود میدانست ـ

دلیل دوم آن بود کہ میرنصیرخان شخصیتی روشنفکر و آزادمنش و بلوچی دلیر بود کہ بنا بہ توان خود می خواست یک دولت مستقل بلوچی در آسیا بوجود آورد ـ او باج بہ احمدشاہ و باجگذاری بہ او را نمی پسندید ـ او قرار داد میرمحبت خان مبنی بر پرداخت بیست ھزار روپیہ بہ عنوان مالیات و یکھزار نفر بہ عنوان " سان پادشاہ " و دادن لشکری در وقت جنگ را بہ عنوان کمک نمی توانست تحمل کند ـ او این کار را توھینی بہ قوم بلوچ می پنداشت ـ دلیل سوم آن بود کہ در مسئلہ مکران احمدشاہ ابدالی روش توھین آمیزی در مقابل میرنصیرخان اختیار نمود کہ او و سردارھای قبایلی او شدیدا برانگیختہ شدہ و آمادہ مخالف با احمدشاہ ابدالی شدند ـ زمانی کہ در سال 1758 میرحاجی خان و بھادرخان شاھوانی از اسکلو فرار نمودہ و نزد احمدشاہ ابدالی در قندھار رسیدند و بر خلاف میرنصیرخان شکایت نمودند احمدشاہ در مورد آنھا از او جواب خواست ـ روی این اصول میرنصیرخان علنا جواب دادن بہ او را رد نمود و بہ احمدشاہ ابدالی نوشت کہ دیگر بار خود را در مورد مسائل داخلی بلوچستان دخالت ندھد و تمام روابط گذشتہ خود را با بلوچ ھا پایان یافتہ تلقی نماید ـ

حملہ احمدشاہ ابدالی بہ کلات

احمدشاہ ابدالی از این جواب میرنصیرخان بہ سختی عصبانی شد و بہ سال 1758 با یک سپاہ جرار افغانی خود ھجوم آورد ـ میرشاھداد خان نوشیروانی سردار خاران با سپاہ خود بہ احمدشاہ پیوست ـ میرنصیرخان ھم دستہ ھای قبایلی خود را منظم نمود و بہ مقابلہ درآمد ـ دو لشکر در نواحی مستنگ صف آرا شدند ـ بلوچھا در روز اول جنگ تا اندازہ ای توانستند لشکر مھاجم احمدشاہ را مجبور بہ عقب نشینی کنند ـ در روز دوم بلوچھا بہ خوبی جنگ و مقابلہ نمودند ولی بہ دلیل کثرت نفرات، لشکر افغان از قدرت برتری برخوردار شد ـ در آن واحد از کشتہ ھا پشتہ بوجود آمد و میدان جنگ چون آسمان جھنم بنظر می رسید ـ جسد بی جان دلاوران در زیر سم اسبھا افتادہ بودند، لشکر احمدشاہ با جوش و خروش گروہ گروہ حملہ می آوردند، ولی ھر بار شکست خوردہ و مجبور بہ عقب نشینی می شدند ـ حالت جنگ تا بعد ازظھر یکسان بود ـ در بعد ظھر افغانھا غلبہ آوردند و قدمھای بلوچھا بہ سستی گرائید ـ بلوچھا کہ از خونھای خود خیس شدہ بودند از تاریکی شب استفادہ نمودند و بہ سوی منگوچر عقب نشینی کردند ـ

روز سوم بھادرخان با لشکر خود را ہ را بر بلوچ ھا گرفت ـ معرکہ جنگ در گرفت و دو طرف مقابل نھایت رشادت و دلیری را نشان دادند، اما لشکر بلوچھا تا دیر زمانی نتوانست بیرق جنگ را برافراشتہ نگھدارد ـ در آخر بلوچھا بہ جای گذاشتن اجسادی چند میدان را رھا کردند و بہ سوی کلات عقب نشینی نمودند ـ احمدشاہ اکنون با سپاہ پیروزمند خود پیشروی نمود ـ اکنون میرنصیرخان با باقیماندہ لشکر خود در داخل کلات بہ محاصرہ افتادہ بودند ـ سپاہ احمدشاہ قلعہ کلات را بہ محاصرہ در آورد و آنرا تا چھل روز ادامہ داد ـ احمدشاہ در این مدت برای فتح کلات سہ حملہ بزرگ نمود ـ بنا بہ گفتہ " الفنستن " ھر بار لشکر احمدشاہ با دفاع مردانہ بلوچھا آسیب ھای فراوانی دید و مجبور بہ عقب نشینی شد ـ احمدشاہ بار دیگر تدبیر نمود، ولی اینبار نیز برای فتح کلات کامیاب نشد ـ

انعقاد صلح

زمانی کہ تمام کوشش ھای احمدشاہ ابدالی برای فتح کلات بی ھدر از دست رفتند او عاجز گردید، مصلحین را برای میانجیگری اشارہ نمود ـ مذکرات صلح توسط شاہ ولی خان بامی زئی و آخوند محمد حیات شروع شد ـ طرفین جنگ عقد نامہ کتبی صلح را با مندرجات ذیل امضاء نمودند ـ

1- خان بلوچ بہ شاہ افغان خراج نمی دھد ـ

2- خان بلوچ در آیندہ " سان لشکر " نمی دھد ـ

3- اگر بین شاہ افغانستان و حکومت " افغانستان " جنگی با یک دولت خارجی درگیرد خان بلوچ یک دستہ لشکر بہ صورت کمک بہ او خواھد داد ـ

4- بجای این کمک شاہ افغان یک مبلغ تعیین شدہ نقد، باروت ، اسلحہ جنگی و غیرہ می دھد ـ

5- شاہ افغان بہ امور داخلی خان بلوچ مداخلہ نمی کند ـ

6- خان بلوچ بہ ھیچ شاھزادہ صدوزئی یا سردار افغانی کہ بر علیہ حکومت افغانستان سر بہ شورش برداشتہ و بہ منطقہ خان بلوچ وارد شدہ ھیچگونہ کمکی نمی کند و در امور داخلی افغانستان و تنازعات آنجا خود را سھیم نمی گرداند ـ

7- مناطقی از خان بلوچ کہ بہ تصرف شاہ افغانستان درآمدہ اند بہ او پس دادہ می شوند ـ

8- شرایط مندرجات فوق خان بلوچ حکومت افغانستان را بہ حکومت اعلی " SOVEREIGN POWER " قبول می کند ـ

ازدواج

بہ منظور ھرچہ مستحکم نمودن و پایدار کردن این عھدنامہ احمدشاہ ابدالی دختر برادر میرنصیرخان را بہ عقد پسر خود تیمورشاہ در آورد ـ بدین طریق دوستی بین احمدشاہ و میرنصیرخان از نو استوار گردید ـ احمدشاہ بعد از این با لشکر خود پیروزمندانہ بہ افغانستان بازگشت ـ او ھرگز دوبارہ خود را در امور داخلی حکومت میرنصیرخان دخالت نداد ـ میرنصیرخان چون بلوچی بھادر با نیتی نیک بہ این عھد نامہ وفادار ماند و چندین بار در سختی ھا بہ احمدشاہ کمک نمود ـ

www.balochetawaar.com