history of balochistan8

تاریخ بلوچستان

نویسندہ: میرگل خان نصیر

مترجم: ملک بلوچ

دویست ھزار روپیہ حقوق سالانہ از طرف شھنشاہ ھند

میرسمندرخان خبر پیروزی خود را بہ شاھزادہ معزالدین نوشت ـ این خبر توسط شاھزادہ بہ شاھنشاہ ھندوستان گزارش شد ـ اورنگ زیب عالمگیر از این پیروزی بی نھایت خوشحال شد و ابراز خوشنودی نمود و فرمان داد کہ از خزانہ عام سالانہ مبلغ دویست ھزار روپیہ بہ میرسمندرخان بلوچ پرداخت شود ـ

شورش میرقلندر

میرقلندرخان برادر کوچک میرسمندرخان روی مسئلہ ای از خان رنجید و بہ مستونگ رفت ـ در آنجا تعدادی از افراد شرور و سرگردنہ بگیر را دور خود جمع کردہ و شروع بہ دزدی و چپاول در مناطق محدودہ کلات نمود ـ میرسمندرخان بہ دلیل اعمال برادر مجبور شد کہ برای سرکوبی او خارج شود ـ در میان دو برادر جنگ تن بہ تن درگرفت و قلندرخان بہ دست میرسمندرخان بہ قتل رسید ـ ھمراھان میرقلندرخان دستگیر شدہ و بہ سزای اعمال خود رسیدند ـ

حملہ بہ نوری (لورالائی) و ژوب

میرسمندرخان مرتبا بہ بوری ژوب و تل چوتالی حملہ مینمود ـ دلیل این حملات جز غارت و چپاول چیز دیگری نبود ـ خان بلوچ بارھا بہ ھمراھی لشکریان خود این مناطق را تاراج کردہ بود ـ این شیوہ امرارمعاش و گذران زندگی بلوچھا بود ـ زمانی کہ اندوختہ آنھا از غارت اموال بہ پایان میرسید بار دیگر بہ دور خان جمع میشدند، لشکری فراھم می آوردند و بہ فرماندھی خان بلوچ بہ منطقہ دیگری برای غارت میرفتند و چند ماھی را بدین طریق میگذراندند ـ این شیوہ زندگی بہ ھمین شکل ادامہ داشت ـ

وفات

میرسمندرخان بسال 1714 در کلات در گذشت ـ او تقریبا 18 سال حکومت نمود و در این دوران سعی نمود کہ رعایای خود را راضی نگاہ دارد ـ او شخصی بسیار بخشندہ بود کہ در آن زمان بہ حاتم طایی دوران خود مشھور بود ـ او در میان قبایل بدلیل شجاعت، راستگویی و خداترسی اش عزت و مقام بزرگی کسب نمودہ بود، تا حدی کہ تعداد زیادی او را اولیا اللہ باور داشتند و تا بہ امروز او زیارتگاہ خلایق است ـ این دلیل آشکار و بزرگی است کہ مردم او را دوست میداشتہ اند ـ

میراحمدخان دوم

میرمھراب خان دو پسر بہ نامھای میراحمدخان و میرعبداللہ خان داشت کہ میراحمدخان فرزند بزرگتر بود ـ زمانی کہ میرمھراب خان بسال 1697 در جنگی بہ مقابلہ کلودھا در کرخ چکور کشتہ شد میراحمدخان خردسال بود ـ برای انجام آخرین وصیت و خواست میرمھراب خان میرسمندر بہ عنوان خان بر تخت نشست ـ با آنکہ میرسمندرخان بہ عنوان خان کلات انتخاب شدہ بود ولی او شخصا میراحمد را وارث حقیقی تاج و تخت می شناخت و با علاقہ و محبت خاصی برای پرورش او اقدام نمود ـ در سال 1714 زمانی کہ میرسمندرخان بدرود حیات گفت سردارھای بلوچ بہ اتفاق میراحمد را بہ عنوان کلات انتخاب نمودند ـ میراحمدخان فردی ضعیف النفس بود ـ میرسمندرخان او را با ناز و نعمت پرورش دادہ بود و با این شیوہ پرورش، آرام طلبی و عیاشی در روح او داخل شدہ بود ـ در ایام کودکی او خود را با برادر کوچکتر نزدیک احساس نمیکرد و از او بیم داشت ـ برای این خاطر میراحمدخان سعی مینمود بہ ھر شکل ممکن برادر را از خود دورنگھدارد ـ زمانی کہ میراحمدخان بہ خانی رسید میرعبداللہ را بہ عنوان حاکم شالکوٹ (کویتہ) تعیین و اعزام نمود و بدین طریق او را از خود دور نمود

شورش میرعبداللہ خان

با دادن حکومت شالکوت بہ میرعبداللہ خان، میراحمدخان اشتباہ بزرگی انجام داد ـ او با دور نگھداشتن میرعبداللہ از کلات میخواست زندگی را بہ آرام و عیش و عشرت بگذارند ـ چون میرعبداللہ خان با خصوصیات و آداب او آشنایی داشت نمیخواست او را چنین آرام بگذارد ـ او ھیچ وقت نمیگذاشت کہ میراحمد خان با عیش و عشرت زندگی کند ـ میرعبداللہ خان جوانی بھادر و سخت کوش بود کہ ضعف و عیش و عشرت پسندی میراحمدخان را بہ ھیچ وجہ نمی پسندید و از ھر وسیلہ ای برای کسب قدرت و برکناری احمدخان استفادہ مینمود ـ احمدخان بہ دلیل بزدلی و کوتہ اندیشی خود این موقعیت زرین را بہ عبداللہ خان داد ـ زمانی کہ میرعبداللہ خان وارد کویتہ شد سعی نمود کہ سردارھای ساراوان را بہ سوی خود جذب نمایند ـ قبل از ھمہ میرفیروزخان رئيسانی رئیس طایفہ جمالزھی بہ عبداللہ پیوست ـ گفتگو و محاورہ عبداللہ خان سادہ و مھیج بود ـ او بہ میرفیروزخان و دیگر سردارھا گفت اگر چہ میراحمدخان برادر بزرگتر من است و سردارھای بلوچ بہ اتفاق او را بہ خانی انتخاب نمودہ اند، برای این منظور واجب است کہ آنھا اطاعت حکم او را بنمایند ـ ولی دیدہ میشود کہ میراحمد خان شخصی آرامش پسند و عیش و عشرت طلب است ـ طبیعت ضعیفی دارد و اعمال او بزدلانہ ھستند، او از اظھار حقایق بیم دارد و توان سرزنش ظالم و حقرسی مظلوم را ندارد ـ کم فھم و فراموشکار است ـ شیرازہ مملکت در حال فروپاشی است ـ اگر کمی بیشتر از این حکومت در دست او بماند مملکت تباہ خواھد شد و تمام آن مناطقی کہ اجداد ما بہ بھای خون خود و بہ زور شمشیر گرفتہ اند یکی یکی شدہ و از دست ما خارج خواھند شد ـ این سرزمین را کہ بلوچھای بھادر وطن خود ساختہ اند و این حکومت را کہ بلوچھای جانباز با ریختن خون خود کسب کردہ اند از دستمان خارج خواھد شد ـ بدین منظور من میخواھم کہ ملک را از تباھی نجات دھم و حکومت را حفاظت کردہ و بہ داد قوم خود رسیدہ و اقتدار بلوچھا را بلند نگھدارم ـ حمایت و کمک در انجام کارھایی کہ موجب استحکام ملک و ملت میشوند ضرری است ـ جادوی میرعبداللہ نہ تنھا بر میرفیروزخان بلکہ بر دیگر سردارھای بلوچ نیز اثر کرد ـ چنانچہ چند روز بعد میرعیسی خان رستم زئی با ھمراھی قبیلہ خود بہ میرعبداللہ خان گروید ـ در این زمان میرعمر فرزند میرجمال سردار قبیلہ رئیسانی بود کہ او ھم با میرعبداللہ خان ھمنوا گردید ـ در آخر کار چنین تصمیم گرفتہ شد کہ در بازگشت از کچی لشکری در شالکوٹ فراھم آوردہ و بہ مستونگ و کلات حملہ نمایند ـ میراحمدخان سرگرم عیش و عشرت بود و از تمام اخبار و سازش ھا بی خبر بود ـ در بازگشت از کچی میرفیروز خان، میرعیسی خان و سردار میرعمر رئیسانی با تعدادی از افراد خاص خود نزد عبداللہ خان در کلات شالکوت رفتند و شروع بہ جمع آوری لشکر قبایلی خود نمودند ـ در این زمان بود کہ چشم ھای میراحمدخان و نزدیکانش باز شدند و از آمادگی میرعبداللہ خان خبر یافتند ـ آخوند محمدصالح مشاور مخصوص میراحمدخان بود ـ او خطر را احساس کرد و فرصت بیشتری بہ عبداللہ خان برای جمع آوری لشکر نداد و سریعا میراحمد خان را برای مقابلہ آمادہ نمود ـ چنانچہ خیلی سریع لشکری بہ تعداد 700 نفر از جالاوان و ساراوان جمع نمود و بہ قیادت میراحمدخان بہ مقابلہ و سرکوبی میرعبداللہ خان شتافت ـ وقتی کہ میراحمدخان بہ نواحی اطراف مستونگ رسید میرعبداللہ خان علاوہ بر جنگجویان خود تعداد 50 نفر از افراد طایفہ رئیسانی را بہ ھمراہ خود داشت ـ میرعبداللہ خان با ھمراہ بردن این تعداد بہ مقابلہ احمدخان شتافت ـ در نواحی منطقہ مستونگ بہ اطراف کویتہ بین دو برادر جنگ در گرفت ـ میرعبداللہ خان فردی جنگ آزمودہ و شمشیرزن بود کہ ھیچ کس در مقابل او توان استقامت نداشت ـ بہ ھر طرف کہ روی می آورد صف ھا را در میشکست ـ میرداد شاھیزھی مینگل نیز پھلوانی با تجربہ و جنگ آزمودہ بود کہ در جنگھایی بہ ھمراھی میرسمندرخان بہ شھرت رسیدہ بود ـ میرداد زمانی دید کہ در مقابل شمشیر خون آشام میرعبداللہ خان کسی جرات مقاومت ندارد و لشکر در حال سراسیمہ و پراکندہ شدن است بہ اسب خود نھیب زد و بہ سوی عبداللہ خان تاخت و او را مخاطب قرار داد ـ میرعبداللہ خان چون پلنگی بہ میرداد حملہ برد ولی شخصی جنگ آزمودہ و شمشیرزنی مشھور و مرد میدان بود کہ توانست حملہ عبداللہ خان را دفع نماید ـ میرعبداللہ خان ھنوز خود را آمادہ ننمود بود کہ میرداد سہ و چھار بار پشت سرھم حملہ آورد کہ از این حملات صورت و شانہ ھای میرعبداللہ خان زحم برداشتند ـ با وجود زخمی شدن عبداللہ خان مقاومت نمود و ضربہ شمشیری بر سر میرداد فرود آورد ـ اگر چہ میرداد این ضربہ شمشیر را با سپر خود گرفت ولی سپر از ھم درید و شمشیر بہ سر او رسید ـ میرداد ھنوز بر اثر این ضربہ زمین نیفتادہ بود کہ میرعبداللہ خان با چابکدستی چند ضربہ دیگر بر او وارد نمود ـ میرداد شاھیزھی مینگل در حال درغلطیدن بر روی زمین بود کہ میراحمدخان فرار نمود ـ لشکر احمدخان پرکندہ شد و میرعبداللہ خان با باقیماندہ سپاہ خود مستونگ را گرفت ـ میراحمدخان ضعیف النفس مجبورا آخوند محمدصالح و تعدادی دیگر از سردارھا را برای صلح نزد عبداللہ خان فرستاد و دستور داد ھر شرایطی کہ عبداللہ خان پیشنھاد میکند بپذیرند کہ میرعبداللہ خان با گرفتن تمام مناطق مستونگ صلح نمود ـ

آخوند محمدصالح سردار میرعبداللہ خان را برای سلام بہ دربار میراحمدخان در کلات برد کہ در آنجا او رسما از خان کلات عذرخواھی نمود ـ میرعبداللہ خان رضایت داد چندی در پایین میری کلات در منازل آخوند محمد صالح بماند ـ