history of balochistan9

تاریخ بلوچستان

نویسندہ: میرگل خان نصیر

مترجم: ملک بلوچ

قتل میراحمدخان 1716 میلادی

چند روزی از صلح با میرعبداللہ خان نگذشتہ بود کہ میراحمدخان بیمار شد ـ بنا بہ توصیہ طبیب معالج او را در داخل پوست گوسفند قرار دادند ـ زمانی کہ میرعبدللہ خان از این خبر مطلع گردید، فرصت را غنیمت شمردہ و بہ بھانہ احوالپرسی بہ دربار وارد شد ـ میراحمدخان ھنوز در داخل پوست گوسفند بود کہ میرعبدللہ خان شمشیر کشید و او را بہ قتل رساند ـ میراحمدخان دوم کمتر از دو سال حکومت نمود ـ او در سال 1714 بہ عنوان خان کلات انتخاب شد و در اوایل 1716 م میرعبداللہ خان او را بہ قتل رساند ـ

فصل سوم

آغاز حکومت بلوچی

میرعبداللہ خان

میرعبداللہ خان در سال 1716 میلادی میراحمدخان دوم را در کلات بہ قتل رساند و تخت کلات را بہ زور قبضہ نمود ـ آخوند محمدصالح وزیر و دیگر سردارھای بلوچ کہ در آن زمان در کلات حاضر بودند، در مقابل میرعبداللہ خان سر تسلیم فرود آوردند ـ صبح دوم با جمع شدن در محل میری کلات آنھا میرعبداللہ خان را بہ عنوان خان کلات تعیین نمودند ـ میرعبداللہ خان نوجوانی قوی ھیکل، بھادر و چھرہ زیبایی داشت ـ از نظر شکل و شباھت، خوی و خصلت تا اندازہ ای بہ میراحمدخان اول شباھت داشت ـ او بلوچی خوش قول، شمشیرزن و در مقابل ھر خطر و مصیبت با استقلال رای و شجاعت و بیباکی مقابلہ مینمود ـ او در معرکہ جنگھای بزرگ ثابت قدم بود و تا آخرین دم میجنگید ـ عقب نشینی و فرار برای او ننگ محسوب میشد ـ بہ این دلیل بود کہ میرعبداللہ خان در تمام دوران زندگی خود یکبار ھم شکست نخورد ـ تا حدی کہ اگر چہ در مقابل با کلودھا کشتہ شد ولی لشکر او بہ پیروزی نایل آمد ـ

میرعبداللہ خان تقریبا 15 سال در کلات حکومت نمود، ولی گفتہ میشود او مجموعا بیش از 5 سال در دارلخلافہ کلات نگذراند ـ چپاول، شبیخون و مصادرہ اموال مردم نواحی اطرف از کارھای مورد علاقہ او بود ـ منطقہ کچی تا حدود دیرہ جات بور، ژوب، چمن تا قندھار، خاران، چاغی، شورواک تا ھیرمند و مکران و بندرعباس مناطقی ھستند کہ از تاخت و تاز سواران میرعبداللہ خان نجات نیافتند ـ میرعبداللہ خان لشکر 5000 نفری اسب سواری فقط برای حملہ چریکی و مصادرہ اموال ترتیب کردہ بود و او بہ ھمراھی این سواران بہ ھر منطقہ ای کہ روی می آورد پیروز باز میگشت ـ داستانھای شجاعت و الولالغزمی میرعبداللہ خان تاکنون ھم بر زبان مردم جاری است ـ او در کچی و سند بہ "عقاب کوھی" مشھور بود ـ شاعران بلوچ خود را "قھارخان" لقب دادہ اند ـ عامہ مردم تاکنون او را بہ نام " قھارخان" بیاد می آورند و بہ این نام در بارہ شعر سرودہ و افسانہ گفتہ میشد ـ از این موضوع این ثابت میشود کہ مردم در آن زمان از او تا چہ حد رعب و وحشت داشتہ اند ـ بعضی از مورخین تا آنجا پیش رفتہ اند کہ میگویند مادران مناطق بوری و ژوب فرزندان خود را با آوردن نام عبداللہ خان ترساندہ و ساکت نمودہ اند ـ

میرعبداللہ خان شخصی فاتح بود ـ او چون محمود غزنوی منطقہ بہ منطقہ حملہ مینمود و آن مناطق را فتح و اموال آنھا را مصادرہ می نمود و کیسہ ھای خود را پر میکرد و بہ کلات بازمیگشت ـ مورخين انگلیسی او را بنام عبداللہ خان فاتح The Conqueror نوشتہ اند ـ میرعبداللہ خان بہ معنی صحیح "عقاب کوھی" و "قھارخان" بود ـ نگاہ او تیز و قدرت ارادہ او چون فولاد سخت بود ـ علاوہ بر تمام خصوصیات سربازی میرعبدللہ خان شاعری مشھور در زبان بلوچی بود ـ اشعار زیادی از او تا بہ امروز بر زبانھا جاری است ـ میدان جنگ، شکار و گردش و مناطق زیبای طبیعت اثر خاصی در دل او داشتند ـ این تاثرات را او در شعرھای بلوچی خود در نھایت زیبایی بہ نظم در آوردہ است ـ او بہ معنی واقعی یک بلوچ بود ـ این شعر نمیتواند وصف جامعی برای او باشد ـ

یک عرب نسلین بلوچی صاحب صیف و قلم

زحم جنین مردی مروچی، شاعری گوھر رقم

معنی: او بلوچی از نسل عرب و صاحب شمشیر و قلم است ـ اگر امروز شمشیرزنی شجاع است، فردایش شاعری گُھر بار است ـ میرعبداللہ خان مرد بلوج این شعر است ـ او اگر روزی بہ شمشیر زنی شجاعت در میدان جنگ مشغول بود دیگر روزش را در مناطق سرسبز و آباد و در کوھستانھای صعب العبور بہ تفریح و شکار مشغول بود و الفاظ را بہ شعر در می آورد ـ میرعبداللہ خان "عقاب کوھی" بود ولی در گوشہ ای از قلب او آنچنان احساسی وجود داشتکہ نمیگذاشت قھر و خشم او را از اعتدال فراتر برد ـ

لشکر کشی بہ کلودھا

داؤد محمد و نورمحمد کلود کہ در زمان میرسمندرخان قبول کردہ بودند سالانہ چھل ھزار روپیہ بعنوان مالیات بپردازند ـ آنھا در زمان میراحمدخان دوم آنرا متوقف نمودہ بودند ـ بہ محضی کہ میرعبداللہ خان بہ عنوان خان کلات انتخاب شد از کلودھا مالیات طلب کرد ـ کلودھا دادن مالیات را انکار نمودند ـ میرعبداللہ خان برای حملہ بہ کچی از قبل خود را آمادہ کردہ بود و زمانی کہ از کلودھا جواب منفی گرفت، برای نشان دادن مزہ انکار بہ نورمحمد با لشکر قبایلی خود ناگھان بہ کچی حملہ نمود ـ نورمحمد کلود بدون مقاومت بہ سند گریخت و میرعبداللہ خان با لشکر خشمگین خود بدون مزاحمت وارد کچی شد و در نزدیکی محلی بنام باگ اردو زد و کچی را مورد تاخت و تاز و تاراج قرار داد ـ او گاجان و گنداوہ را تاراج نمود ـ اگر چہ نایب حکومت کلودھا در گنداوہ وجود داشت، ولی ھیچ گونہ مقاومتی نشان نداد ـ

حملہ بہ دیرہ جات (ارندو دجل)

میرعبداللہ خان چند ماھی در کچی بہ مصادرہ و غارت مشغول بود ـ در ھمین زمان یکی از بستگان والی دیرہ غازیخان بہ علت اختلافات داخلی از والی ناراض شدہ و بہ کچی نزد میرعبداللہ خان آمد و برای حق رسی از خان بلوچ کمک طلب نمود ـ خان بلوچ از ماندن و غارت کچی خستہ شدہ بود و بہ شکار تازہ ای نیاز داشت کہ آنرا بدست آورد ـ میرعبداللہ خان بہ او قول کمک داد و خیلی سریع لشکریان خود را کہ مشغول تاراج مناطق اطراف کچی بودند جمع نمود و بہ دیرہ غازیخان حملہ کرد ـ ھدف از این حملہ کہ حق رسی مظلومی بود فرصت زرینی را برای غارت و مصدرہ اموال بہ بلوچھا داد ـ والی دیرہ جات بہ مقابلہ لشکریان خان در آمد ولی نتوانست در مقابل بلوچھا ایستادگی کند، شکست خوردہ و فرار نمود ـ میرعبداللہ خان شھر را بہ تصرف در آورد، تمام مناطق آنرا مورد تاخت و تاز قرار دادہ و تاراج نمود ـ میگویند کہ لشکریان میرعبداللہ خان از این حملہ و تاراج اموال زیادی کسب کردند ـ میرعبداللہ خان در خارج از شھر اردو زد و تقریبا یک ماہ در آنجا ماند ـ اگر چہ او مایل بود بیش از این در آنجا بماند ولی سردارھا صلاح ندیدند کہ از این بیشتر در آنجا بمانند ـ روزی سردارھا نزد او جمع شدند و گفتند کہ در کچی کلودھا دشمن او ھستند و فصل گرما ھم دارد شروع میشود، چنین نشود کہ کلودھا جمع شدہ و راہ را بر او ببندند و ذخایر آن را تباہ کنند و نظر دادند کہ اگر خدای ناخواستہ این طور شود تمام لشکریان شما قبل از آنکہ بہ مولہ و بولان برسند از تشنگی تباہ خواھند شد ـ سردارھا یاد آور شدند کہ نشستن و از دشمن نھرارسیدن کار دانشمندانہ ای نیست و او را مجبور کردند کہ برای بازگشت خود را آمادہ نماید، ولی این اندرز سردارھا ھیچگونہ اثری در میرعبداللہ خان ننمود ـ بالاخرہ سردارھا یک روز صبح زود مجبور شدند کہ خیمہ میرعبداللہ خان را پایین بیاورند ـ میرعبداللہ خان دستپاچہ شد و از خیمہ بیرون آمد ـ در ھمین زمان ھر سرداری میخی از خیمہ را از زمین بدر آورد کہ خیمہ پایین آمد ـ سردارھا گفتند اگر اکنون ھم آمادہ ھمراھی ما نباشی شما را بستہ ھمراہ خود بہ بلوچستان میبریم ـ نھایتا میرعبداللہ خان مجبورا تسلیم خواست سردار ھا شد ـ در مسیر بازگشت کلودھا پراکندہ شدہ و ملاکین و کشاورزان فرار کردہ و تمام منطقہ را ویران و غیر آباد رھا کردہ بودند ـ

حملہ بہ مکران

بعد از ماندن مدتی چند در کلات میرعبداللہ خان خود را برای حملہ بہ مکران آمادہ نمود ـ لشکر بسیار بزرگی فراھم آورد و در اوایل موسم سرما از راہ سوراب و پنجگور بہ مکران حملہ نمود ـ اگر چہ سردار پنجگور خود را برای مقابلہ آمادہ نمودہ بود، ولی مقابلہ با میرعبداللہ خان را ناممکن دانست و اسلحہ را زمین گذاشت ـ میرعبداللہ خان تصرف حدود و نواحی نبود ـ مقصد از این حملہ چپاول و غارت اموال و پر کردن خزاین برای آموزش لشکریانش بود ـ با وجودیکہ سردار پنجگور اطاعت او را پذیرفت ولی او پنجگور را غارت و مردم بیگناہ را بہ قتل رساند ـ

حملہ بہ کیچ

با فراغت از تاخت و تاز پنجگور میرعبداللہ خان بہ سوی کیچ روی برگرداند ـ ساکنین کیچ عاقبت کار را از قبل میدانستند و قبل از رسیدن میرعبداللہ خان منطقہ را خالی نمودہ بودہ و زنان و فرزندان خود را بہ کوہ دھرام کہ منطقہ ای صعب العبور کوھستانی کہ اکنون بہ "جنگانی گت" مشھور است منتقل نمودند ـ زمانی کہ میرعبداللہ خان بہ کیچ رسید متوجہ شد کہ شھر سوت و کور است و کسی در آن زندگی نمیکند ـ بعد از چند روزی ماندن در کیچ و شنیدن خبر اجتماع مکرانی ھا در کوھپایہ ھای دھرام میرعبداللہ خان بہ آن سوی حرکت نمود ـ مکرانی ھا شدیدا بہ مقابلہ عبداللہ خان برخواستند ولی بہ دلیل عدم اتحاد و اعتماد خیلی سریع صفوف آنھا ضعیف شد و در آخر شکست خوردند و پراکندہ شدند ـ سردار کیچ بہ حضور عبداللہ خان حاضر شد و اطاعت از او را قبول کرد ـ میرعبداللہ خان از اینجا یک دستہ از لشکر خود را برای غارت و چپاول بہ گوادر فرستاد و خود بہ اتفاق باقی ماندہ سپاہ بہ کیچ باز گشت ـ

حملہ بہ بندر عباس

با بازکشت سپاہ از ماموریت گوادر میرعبداللہ خان تصمیم گرفت کہ بہ بندرعباس حملہ نماید ـ او در این اندیشہ بود کہ در بندرعباس مال و منال زیادی بدست خواھد آورد ـ میرعبداللہ خان لشکر پیادہ خود را در کیچ بہ جای گذاشت و با ھمراھی پنج ھزار جنگجوی مخصوص اسب سوار بسوی بندرعباس حرکت نمود ـ با غارت و چپاول آبادیھا و دھات مسیر میرعبداللہ خان خود را بہ نواحی اطراف بندرعباس رساند ـ شبی بناگھان با حملہ و شبیخون بندر عباس را قبضہ نمود ـ شھر را غارت نمود ولی بہ آن اندازہ از غنایم کہ او فکر میکرد بدست نیاورد ـ بعد از چند روز غارت و چپاول بندرعباس از آنجا بازگشت و خود را بہ مکران رساند ـ بدین طریق میرعبداللہ خان بعد از انجام اولین مھم مکران با لشکریان خود از راہ آواران، مشکہ و حضدار بعد از گذشت یکسال بہ کلات بازگشت ـ

حملہ اشرف شاہ افغان و قتل او

زمانی کہ ستارہ اقبال نادری در ایران طلوع نمود، اشرف شاہ افغان در اصفھان حکومت میکرد ـ نادرشاہ بہ اصفھان حملہ نمود و او را بہ سختی شکست داد ـ اشرف شاہ افغان با بجای گذشتن 4000 کشتہ در میدان جنگ بہ سوی شیراز گریخت ـ لشکریان افغانی با نھایت شجاعت جنگیدند ولی باز ھم نتوانستند در این جنگ ھم در مقابل نادرشاہ ایستادگي کنند ـ تمام لشکر افغانی کہ تعداد آنھا بہ بیست ھزار نفر میرسید ھر کس بہ ھمراھی سردار خود متفرق شدند ـ اشرف شاہ افغان خود بہ ھمراھی چند ھزار نفر متشکل از گروھھای مختلف افغان داخل بلوچستان شد ـ لشکریان اشرف شاہ کہ از تعقیب و غارت ایرانی ھا بہ ستوہ آمدہ و از تشنگی و گرسنگی بہ تنگ آمدہ بودند با وارد شدن بہ بلوچستان و رسیدن بہ ھر آبادی طوفانی از قتل و غارتگری را بنا نھادند ـ زمانی کہ میرعبداللہ خان از خبر ورود ھول انگیز اشرف شاہ افغان و قتل و غارت مردم در حدود بلوچستان آگاھی یافت با نھایت شتاب بہ ھمراھی 5000 جنگجوی اسب سوار بہ مقابلہ اشرف شاہ شتافت ـ اشرف شاہ نیروی خان کلات را ضعیف شمرد و در این اندیشہ بود کہ با شکست خان حکومت خود را در کلات بنا نماید ـ بہ این دلیل زمانی کہ میرعبداللہ خان او را از پیشروی در مناطق خود باز داشت، اشرف شاہ بجای ھر گونہ گفت و شنود و مزاکرہ و با دیدن تعداد اندک سپاھیان ھمراہ خان بلوچ بہ آنھا حملہ کرد ـ سپاھیان فدایی و جانباز بلوچ شدیدا بہ مقابلہ پرداختہ و با نترسی و مردانگی جنگ نمودند و افغانھا را از پیشروی باز داشتند ـ اشرف شاہ در این جنگ دستگیر شد و لشکریان او با بجای گذاشتن صدھا کشتہ میدان را خالی کردہ و فرار اختیار نمودند ـ بلوچھا بہ تعقیب آنھا پرداختند و آنھا را از مرزھای خود بہ بیرون راندند ـ اشرف شاہ را بہ حضور میرعبداللہ خان آوردند ـ در این جنگ تعدادی از سرداران معروف و رشید و دلاور میرعبداللہ خان در جنگ کشتہ شدہ بودند و او از این بابت شدیدا ناراحت و عصبانی بود ـ با دیدن اشرف شاہ میرعبداللہ خان بہ سختی عصبانی شد و بہ تلافی قتل سردارھا با دست خود سر اشرف شاہ را از تن جدا نمود ـ

www.balochetawaar.com