|
نویسندہ: میرگل خان نصیر
مترجم: ملک بلوچ
تاریخ بلوچستان
دیباچہ
برای ترقی و پیشرفت آیندہ ھر قوم، تاریخ جایگاہ مخصوص بہ خود را دارد ـ تاریخ
یادآور فتح ھا، شکستھا، شکوفایی، ضعف و عامل زندہ نمودن احساس، شعور، آگاھی
و محرک بیداری انسان است ـ تاریخ برای ایجاد زندگی بھتر توانایی ھای درونی
را سیقل میدھد و آنرا نمایان می نماید ـ تاریخ مجموعہ ای مسلسل از حوادث و
وقایع گذشتہ ھر قوم است کہ مشعل راہ نسل ھای آیندہ میشود ـ حوادث قابل فخر
تاریخی موجبات نشاط را فراھم می آورد و وقایع و حوادث تلخ و تاثر انگیز
عاملی برای پندآموزی و عبرت ھستند ـ در جای دیگر تاریخ چنان وقایع زیبا و
قابل فخر و مباحاتی را بیادمیاوراند کہ از آن شعور و شعف بپا میخیزد، امید
را در قلبھا میپروراند و یاور بہ حقیقت پیوستن آرزوھا میگردد ـ تاریخ تنھا
عاملی است کہ یک قوم، حتی در زمان ضعف ھم بدان فخر میکند ـ زمانی فرا میرسد
کہ تاریخ بہ قدم ھای لرزان قوم توان میبخشد و بہ او در جھت ترقی و پیشرفت
نیروی تازہ اعطاء میکند ـ قوم مایوس را از اعماق ظلمت و تاریکی بیرون آوردہ
و او را بار دیگر بہ سوی ترقی و کمال راھنما میشود ـ
مورخ و محقق خودی برای تحقیق و نوشتن تاریخ یک ملت بہ مرحلہ ای گام مینھد کہ
رسیدن بہ آن مرحلہ توسط بیگانگان غیر ممکن است ـ محقق خودی کہ اعضای قوم
است از صلاحیت ھای فطری ای برخوردار است کہ یک بیگانہ از آن محروم است ـ
محقق مسئولانہ مجبور است کہ تمام جوانب حوادث و واقعیات تاریخی را تحقیق و
بررسی نماید و دلیل کامیابیھا و نامرادی ھا را دریابد ـ وابستگی قومی او را
از آوردن مطالب نادرست کہ موجب اغفال است باز میدارد ـ او قوم را گول
نمیزند و جرات آنرا بخود نمیدھد کہ ملتی را کہ در بدان وابستہ است بسوی
تباھی و بربادی سوق دھد ـ زیرا موفقیتھا و گذشتہ درخشان بہ تنھایی
نمیتوانند ضامن آیندہ ای تابناک باشند ـ زمانی حقایق تلخ تاریخی میتوانند
پندآموز بودہ و مشعل راہ آیندہ گردند ـ
تاکنون تاریخی از بلوچستان کہ بتوان آنرا تاریخ صحیح ملت بلوچ نامید وجود
نداشت ـ تعدادی مورخ خارجی خصوصا انگلیسی ھا کتبی نوشتہ اند کہ بعضی از
وقایع تاریخی بلوچستان را در آنھا آوردہ اند، کہ نمیتوان آنھا را تاریخ
بلوچستان نام نھاد ـ در این کتب تا حد زیادی مقاصد خاص سیاسی گنجاندہ شدہ
است ـ علاوہ بر این مورخین بیگانہ بہ علت عدم آشنایی بہ خصوصیات اخلاقی،
قومی و آداب و رسوم ملت بلوچ دچار سرخوردگی گشتہ اند ـ
دوست عزیز میرگل خان نصیر در مرتب نمودن و نگارش تاریخ بلوچستان آنچنان خدمت
بزرگی انجام دادہ کہ ملت بلوچ را مدیون خود ساختہ است ـ گل خان نصیر شخصیت
برجستہ ای از یکی از شاخہ ھای قوم بزرگ مینگل بنام ذگر مینگل است ـ بدون
کوچکترین واھمہ ای میتوانم اقرار کنم کہ تاریخ بلوچستان نوشتہ میرگل خان
نصیر از تمام آن کاستی ھایی کہ گریبانگیر یک مورخ خارجی است مبرا مباشد ـ
او برای نوشتن این کوچکترین کوتاھی ای بخرج ندادہ است ـ البتہ ممکن است
اشتباھاتی در کتاب او باشد کہ انسان جایزالخطا است ـ من کاملا معتقدم کہ
میر گل خان نصیر مسئولیت خود را ارائہ صحیح وقایع تاریخ حس نمودہ و انجام
دادہ است ـ او در ھیچ جا کوشش ننمودہ است عملا وقایعی را بطور نادرست
بیاورد ـ
در تاریخ بلوچستان، میر گل خان نصیر از اینکہ بجای تاریخ بلوچستان بیشتر
تاریخ کلات بنظر میاید ھیچ شکی نیست ـ اما اگر بدقت بررسی شود، کلات نام
دوم بلوچستان و مرکز آن است ـ در تاریخ بلوچستان مرکزیت کلات و خوانین کلات
بر کسی پوشیدہ نیست، بنابراین تاریخ کلات در حقیقت تاریخ بلوچستان است ـ در
این تاریخ دورہ زمامداری خوانین کلات بہ تفصیل آمدہ است ـ با بیان تاریخ
کلات سایر وقایع تاریخی دیگر مناطق بلوچستان فراموش نمیشوند ـ برای این
خاطر در این تاریخ ذخایر تاریخی ای سایر مناطق بلوچستان کہ اکنون از قدرت
کنترل کلات خارجی گردیدہ اند وجود دارد ـ بلوچ قوم بزرگ و پراکندہ ای است ـ
بجز بلوچستان " شرقی"، سند و پنجاب، بلوچ ھا در ایران و افغانستان نیز
زندگی میکنند ـ با وجود پراکندگی خوشبختانہ مرزھای این نواحی با مرزھای
بلوچستان "شرقی" محدود نمودہ است ـ او تحصیلکردہ ھای سایر نواحی بلوچستان
را تشویق مینماید کہ آنھا بہ دلخواہ ناحیہ ای از بلوچستان را انتخاب نمودہ
و تحقیق نمایند تا بدین طریق در مدت چند سال امکان نوشتن تاریخی کہ از ھر
جھت بتواند جامع و مستند باشد امکان پذیر گردد ـ
دوست محترم آقای میرگل خان نصیر تنھا بلوچی است کہ بعد از سالھای متوالی
تحقیق و تجسس، تاریخ مستند و جامعی ارائہ میدھد کہ این کوشش و زحمات او
مستحق قدردانی و ستایش ھستند ـ نیمدانم این دوست عزیز سیاسی، ادیب و شاعر
آتش بیان را کہ زندگی و ایثار و فداکاری ھای او تاریخ طویلی دارند را چگونہ
و با کدامین کلمات تعریف، تمجید و قدردانی کنم ـ من یقین دارم کہ مورخ و
شاعر مایہ فخرمان با کار گرانبھایی کہ انجام میدھند مایہ فخر و مباحات نسل
جدید قرار خواھد گرفت ـ امیدوارم این دوست عزیز انجام این خدمت گرانبھا را
ادامہ دھد و جلد دوم تاریخ بلوچستان را ھر چہ زودتر بہ ملت خود عرضہ نماید
ـ
نال 5 آپریل 1952 م ___ غوث بخش
دیباچہ
اقوام با ھماھنگی فکری، شعور ملی و احساس اجتماعی حرکت را بسوی ترقی آغاز
مینمایند ـ ضعف و پراکندگی در ھر مرحلہ نشانہ نابودی و زوال قوم است ـ فکر
پیشرفت در افکار افراد چنین ملت روبہ زوالی نشانہ بیداری از خواب گرانی است
کہ قوم بدان مبتلا گشتہ است ـ نشانہ ظھور فکر ترقی خواھانہ دال بر آن است
کہ تقدیر بخواب رفتہ ملت در جال بیداری شدن است ـ مصائب و مشکلات یک قوم
وقتی بپایان میرسد و آن قوم زمانی از زندگی فلاکت بار نجات خواھد یافت کہ
احساس، فکر، عمل و جذبات ملی و قوم آن افراد در چھار چوب ملی و قومی باشند
ـ برای بیداری یک قوم از خواب گران ھیچ عاملی بجز تاریخ نمیتواند موثرتر
عمل کند ـ
آیندہ یک قوم بہ گذشتہ افتخارآمیز او بستگی ندارد ـ برای پیشرفت نیاز بہ
خدمت، سعی و کوشش مداوم است ـ با پایان پذیری روحیہ جد وجھد از عظمت یونان
امروزہ داستانی زیبا بجای ماندہ است ـ گذشتہ ساسانیان چیزی بیش از یک
افسانہ نیست ـ عظمت مصر قدیم فقط داستانی پارینہ است ـ در مقابل این اقوام،
اقوام زیادی وجود دارند کہ در آن زمان در گمنامی بسر بردہ ولی اکنون با
آشنایی بہ علوم و فنون برق آسا در حال پیشرفت ھستند ـ
تاریخ ھر قوم انبار تجارب گذشتہ است ـ قوم بوسیلہ تاریخ خود را باز می یابد،
تجربہ حاصل میکند و برای پیشرفت و ترقی از آن برای بھتر و تابناک نمودن
آیندہ بھرہ برداری میکند ـ از دست دادن حافظ موجب میگردد کہ انسان اعمال
نادرستی انجام دھد و بر این مصداق اگر قومی از تاریخ خود ناآگاہ باشد زندگی
این قوم مملو از اشتباہ شدہ و ھر لحظہ دچار مشکلات حوادث میگردد ـ برای درک
و شناخت روح و روان قوم و استفادہ از تجارب تاریخی برای ھر قومی وجود تاریخ
آن قوم کاملا ضروری است ـ
تاریخی کہ میرگل خان نصیر در ارتباط با بلوچستان نگاشتہ است بلامبالغہ تاریخی
قوم پرستانہ است ـ چنین بنظر میرسد کہ او از این ھدف قوم پرستانہ مقصد خاصی
دارد ـ برای این منظور این مورخ این قوم پرست در اظھار وقایع تاریخی چنان
عمل میکند کہ کشش و جاذبہ تاریخی، قوم را در بیداری کمک کند ـ تاریخ میرگل
خان نصیر در بیان وقایع تاریخی آنچنان حقیقی، محکم و استوار است کہ کمترین
شکی بر صحت مطالب آن نمیرود ـ او در نھایت قوم پرستی و عشق بہ ملت خود سعی
ننمودہ است کہ مطالبی غیر واقعی ارائہ دھد ـ اگر گفتہ شود کہ این تاریخ از
انتخاب و سلیقہ شخصی او پاک است نیز مبالغہ آمیز نیست ـ
تعدادی مورخ خارجی در ارتباط با نگارش تاریخ بلوچستان کوشش ھای ناموفقانہ ای
انجام دادہ اند ـ بدون شک میتوانم بگویم کہ کار میرگل خان نصیر از کار سایر
مورخین از امتیاز و برتری خاص خود برخوردار است ـ مھمترین عامل موفقیت
میرگل خان نصیر اینست کہ او عضوی از اعضای قوم کہ بہ آداب و رسوم، روحیہ و
عقاعد قوم بخوبی آگاھی دارد، از ریشہ تاریخی آن مطلع و خود نیز وابستہ بدان
است ـ وابستگی قومی را شاید تعدادی سادہ انگارند و بدان توجہ ننمایند ـ ولی
شخص مانند این خلدون معترف است کہ: " در زندگی یک قوم وابستگی قومی نقش
بزرگی دارد" این وابستگی قومی است کہ گل خان را مجبور مینماید تا برای
آیندہ ای درخشان و تابناکتر برای قومش حقایق تاریخی را آنگونہ کہ ھستند
بیاورد ـ
گل خان با نوشتن تاریخ بلوچستان جایگاہ خاصی در میان ملت بلوچ پیدا میکند ـ
شھرت، شناخت، محبوبیت و قبول عامہ میرگل خان در میان قوم ضرورتی برای
اظھارات من باقی نمیگذارد ـ من امیدوارم کہ گل خان خدمات ارزندہ خود را
برای قوم و ملت در تحقیق، نوشتن و انتشار مطالعات خود ادامہ خواھد داد ـ
غلام محمد شاھوانی ___ 13 آپریل 1952 م کویتہ
|
