history of balochistan24

تاریخ بلوجستان

نویسندہ: میرگل خان نصیر

مترجم: ملک بلوچ

قسمت بیست و چھارم

حملہ بہ قلعہ گروچیک

احمدشاہ بعد از حملہ اول بہ سیک ھا ھنوز در لاھور اقامت داشت ـ او خبر جمع شدن دوبارہ سردارھای سیک ھا را در گروچیک شنید ـ احمدشاہ اینبار خود می خواست بہ سیک ھا حملہ کند و آنھا را متفرق سازد ـ او برای حملہ ای مخفیانہ بہ گروچیک، پنجھزار سوار را بہ عنوان پیشقراول فرستاد و بقیہ لشکر را در پشت نگاھداشت ـ سیک ھا از حرکت دستہ پیشقراول احمدشاہ بہ موقع مطلع شدند و خود را آمادہ نمودند و با آمادگی بہ مقابلہ پرداختند ـ با این حال سیک ھا با بجای گذاشتن سی لاشہ میدان جنگ را ترک نمودہ و خیلی سریع از گروچیک فرار کردند ـ احمدشاہ گروچیک را مورد تاخت و تاز و تاراج قرار داد ـ

اولین جنگ دوآبہ

احمدشاہ از قلعہ گروچک بہ جلو رفت و در محلی بنام دوآبہ سیک ھا را بہ مبارزہ طلبید ـ بعد از یک جنگ مختصر سیک ھا در اینجا ھم فرار را بر مرگ خود ترجیح دادند ـ

قیام سرھند

احمدشاہ غازی از دوآبہ خود را بہ سرھند رساند ـ آلہ جات حاکم سرھند برای عرض سلام نزد او آمد و مطیع فرمان او شد ـ او بعد از مدتی ماندن در سرھند حکومت این منطقہ را دوبارہ بہ آلہ جات سپرد ـ شورش سیک ھا در این زمان تقریبا فرو نشستہ بود ـ احمدشاہ بہ این دلیل با سپاہ عظیم خود از سرھند بہ سوی افغانستان بازگشت ـ احمدشاہ قبل از گذشتن از رودخانہ مطلع شد کہ ھمہ سردارھای بزرگ سیک ھا بہ ھمراھی لشکری سی ھزار نفری در دوآبہ راہ را بر او گرفتہ اند ـ او با احتیاط از رودخانہ گذشت و در آنسوی آن اردو زد ـ

جنگ دوم دوآبہ

روز دوم لشکر سیک ھا از سوی دوآبہ بہ نظر رسید ـ این بار سردارھای بسیار بزرگ آنھا شامل جندا سینگ، لھنا سینگ، جی سینگ، ھری سینگ، گجر سینگ و چرتو سینگ بہ ھمراھی افراد خود در میان لشکر بودند ـ احمدشاہ برای مقابلہ با آنھا بہ لشکر خود آرایش جنگی داد ـ او لشکر بلوچھا بہ سرکردگی میرنصیرخان را در طرف چپ سپاہ گمارد ـ سردار چرتو سینگ از سوی دشمن در قسمت راست لشکر خود قرار گرفتہ بود کہ در مقابل میرنصیرخان قرار داشت ـ اینبار احمدشاہ بہ میرنصیرخان گفت کہ بدون دستور او ھرگز برای پیشروی کوشش نکند ـ معرکہ کاروزار گرم شدہ بود و افراد چرتو سینگ گروہ گروہ حملہ می نمودند و شدیدا بہ قسمت چپ لشکر احمدشاہ فشار می آوردند ولی با وجود نھایت جانبازی و رشادت موفق نشدند کہ لشکر بلوچ را متزلزل کند ـ ھر بار متحمل ضرباتی می شدند و مجبور می شد کہ خود را بہ عقب بکشد ـ

جنگ در نھایت شدت خود بود کہ میرنصیرخان از احمدشاہ برای حملہ دستور گرفت " بازوی راست سپاہ با شجاعت و دلیری غرور از پیروزی برای مقابلہ با سیک ھا زیاد پیشروی نمودہ است و سیکھا با نھایت بھادری و سفاکی می جنگید و آنھا آنچنان زود حاضر نیستند میدان را خالی کنند ـ بہ این دلیل با تعجب بہ شجاعت و دلیری و حملہ ھای بی باکانہ افغانھا در این اندیشہ ام کہ بازوی راست سپاہ در محاصرہ دشمن قرار گیرد و ارتباط آنھا از لشکر گسستہ شود ـ نظر بہ این، شما بہ بازوی راست سپاہ دشمن حملہ کنید و برای تغییر کفہ ترازی جنگ با جان گذشتگی کوشش نمائيد ـ میرنصیرخان با دریافت دستور حملہ بہ بلوچھای بھادر خود دستور پیشروی داد و آنچنان حملہ شدیدی نمود کہ در اولین مرحلہ قدم ھای چرتو سینگ بہ سستی گرائیدند ـ قاضی محمد کلھورہ نوشتہ است کہ خان صاحب در آن روز شمشیر را از میان نکشید بلکہ فقط با تیرھای نیزہ دشمنان را سوراخ سوراخ نمود ـ با این حملہ شدید بلوچ ھا در صفوف سیک ھا سراسیمگی در افتاد ـ آنھایی کہ در قسمت بازوی راست سپاہ احمدشاھی می جنگیدند فرصت یافتند کہ خود را منظم کنند ـ در آخر سپاہ احمدشاھی با کشتن گروہ گروہ از لشکریان سیک ھا آنھا را مجبور بہ فرار کردند ـ در این جنگ حدود یکھزار و سیصد و بیست نفر از لشکریان سیک ھا بہ قتل رسیدند و بقیہ نفرات لشکر برای نجات جان خود مجبور بہ فرار گردیدند ـ

روز دیگر سیک ھا بار دیگر ظاھر شدند، ولی اینبار با جنگ مختصری و با بجای گذاشتن چھارصد نفر کشتہ میدان را رھا کردند ـ سیک ھا بدین گونہ تا ھفت روز سپاہ احمدشاھی را بہ درد سر انداختند ـ سیک ھا صبح ھا جمع می شدند و درگیری کوچکی را انجام می دادند و پس از آن فرار می نمودند و در جنگلھای اطراف مخفی می شدند ـ در روز ھفتم سپاہ احمدشاھی جنگ کنان آنقدر پیش رفت کہ سیک ھا را تا کنارہ رودخانہ راوی بہ عقب راند ـ

جنگ رودخانہ راوی

روز بعد زمانی کہ احمدشاہ می خواست از رودخانہ راوی بگذرد سیک ھا بار دیگر خواستار رزم گردیدند ـ تعداد سیکھا خیلی بیشتر شدہ بود و اینبار معلوم شد کہ آنھا ارادہ نمودہ اند کہ برای جنگ سرنوشت برزمند ـ دو لشکر عانا صف آرا شدند و بہ نبرد با یکدیگر پرداختند ـ جنگ سختی میان آنھا در گرفت ـ سیک ھا با نھایت قدرت و رشادت جنگ نمودند ولی قدرت آنھا بہ افغانھای غیور و بلوچھای بھادر موثر واقع نگشت ـ اینبار سیک ھا با بجای گذاشتن ھزار کشتہ فرار کردند ـ در این جنگ شیرازہ قدرت سیک ھا آنچنان گسست کہ دوبارہ ھرگز جرات نکردند با احمدشاہ بہ مقابلہ بر آيند ـ مردم لاھور برای پیروزی احمدشاہ شادی نمودند و احمدشاہ بہ شھر آمد و چند روزی در آنجا ماند و استراحت کرد و سپس آز آنجا از طریق راہ پیشاور عازم قندھار شد ـ

طغیان رودخانہ چناب و خسارت سپاہ احمدشاھی

ھنگامی کہ احمدشاہ بہ کنارہ رودخانہ چناب رسید روزھا بسیار گرم بودند ـ رودخانہ چناب در نھایت طغیان و جریان آب آن بسیار سریع بود ـ رودخانہ نہ پلی داشت و نہ برای عبور از آن کشتی ھایی در نظر گرفتہ شدہ بود ـ احمدشاہ سرعت آب رودخانہ و عمق آنرا غلط ارزیابی کرد ـ او فکر کرد بہ ھمان طریق کہ از رودخانہ جمنا گذشتہ است می تواند از روخانہ چناب ھم بگذرد ـ بہ این دلیل از عقل کار نگرفت و دستور داد کہ لشکر برای گذشتن از رودخانہ اسب ھا را بہ آب بزنند ـ قدم بہ قدم بہ سرعت آب و عمق رودخانہ افزودہ می شد ـ تا آنجائیکہ قبل از رسیدن بہ وسط رودخانہ آب تا گردن سواران رسیدہ بود ـ دست و پاھای اسب ھا و شتر ھا بہ کف رودخانہ نرسید ـ اکنون برای پیش رفتن و بازگشت یکسان بود ـ حیوانات خستہ شدہ بودند و آب رودخانہ آنھا را غلط می داد و با خود می برد ـ بقول قاضی نورمحمد کلھورہ در سپاہ بی نظمی و نفسانفسی حاکم شد و با سر و صدا و فریاد زنھا و کودکان ھنگامہ محشر بپا شدہ شدہ بود ـ ھزار مرد، زن، کودک، اسب، شتر و الاغ و غیرہ در میان امواج چناب غرق شدہ و ناپدید گشتند ـ بہ مواد غذایی و وسایل جنگی خسارت وارد نیامد کہ عبور از رودخانہ در حال طغیان چناب در چند ساعت ببار آمد ـ احمدشاہ از شدت غم شکستہ شدہ بود ـ در مقابل او برای عبور رودخانہ جھلم نیز قرار داشت ـ اکنون احمدشاہ در این مورد تجربہ کافی بدست آوردہ بود ـ او بہ میرنصیرخان معظم دستور داد کہ ابتدا او حرکت کند و پلی از کشتی ھا بر روی رودخانہ جھلم بسازد ـ چنانچہ میرنصیرخان دستور او را بہ اجرا در آورد ـ احمدشاہ و باقیماندہ سپاہ حدود یک ھفتہ در کنار ساحل رودخانہ جھلم ماندند ـ با رسیدن پیام از سوی میرنصیرخان آنھا حرکت کردند و از پلی کہ از کشتیھا بر روی رودخانہ جھلم نسب کردہ بودند گذشتند ـ